Proces rozchodzenia się dróg Kościołów łacińskiego i greckiego był długotrwały i naznaczony dramatycznymi próbami jego przezwyciężenia. Henry Chadwick, emerytowany profesor teologii na Uniwersytecie w Cambridge, autorytet w dziedzinie historii Kościoła, narrację rozpoczyna od czasów apostolskich, a kończy na unii florenckiej. Z prawdziwego "oceanu" literatury teologicznej, patrystycznej i historycznej wybiera pozycje najważniejsze. Prowadzi Czytelnika przez źródła, tak łacińskie, jak i greckie, umiejętnie je interpretując. Objaśnia przy tym okoliczności w jakich teksty powstawały, zachowując równowagę między świadectwami i racjami obu stron.
Historia rozłamu Kościoła Wschodniego i Zachodniego pozwala lepiej zrozumieć dzisiejszy stan dialogu ekumenicznego. Chadwick nie stawia żadnej diagnozy, pozostawiając to Czytelnikowi. Dostarcza mu jednak znakomitego materiału do przemyśleń.
Chadwick jest niezawodnym przewodnikiem po ogromnym materiale historycznym, który w tym przypadku obejmuje prawie piętnaście wieków.
Church Times
To pierwszorzędne studium, pełne błyskotliwych i życzliwych ocen, wspaniałomyślnie traktujące niektórych "niesfornych" uczestników historii.
The Expository Times
Nota wst
ępna 7
Skróty 9
1. WSTĘP 11
2. RÓŻNICE WŚRÓD PIERWSZYCH CHRZEŚCIJAN.
POSZUKIWANIE SPÓJNOŚCI. 13
3. ŹRÓDŁA ROZBIEŻNOŚCI. 19
Wielkanoc 21
Rzym jako gwarant jedności 22
Brody. 25
4. RÓŻNICE TEOLOGICZNE. 27
I sobór nicejski (325 r.) 28
Kontrowersja ariańska. Sardyka 29
Kanony nicejskie i sardyckie: ostry spór 31
Papież Damazy 32
5. CESARZ TEODOZJUSZ: SOBÓR KONSTANTYNOPOLITAŃSKI (381). 35
Sobory w Konstantynopolu i Akwilei 36
Konfl ikt Paulina z Antiochii z Melecjuszem. 41
Credo poprawione 42
6. AUGUSTYN: FILIOQUE?. 45
7. ROSNĄCA POTĘGA KONSTANTYNOPOLA. SOKRATES HISTORYK . 53
Sokrates 54
8. JEDNOŚĆ CHRYSTUSA: KULT MARYI. 61
Kult Maryi 64
9. HENOTIKON ZENONA, GNIEW RZYMU I SCHIZMA AKACJAŃSKA:
DIONIZJUSZ MAŁY (EXIGUUS). 73
10. TRZY ROZDZIAŁY: V SOBÓR (553). 79
11. JEDNO DZIAŁANIE, JEDNA WOLA. 85
12. VI SOBÓR (680-681). SYNOD IN TRULLO. 91
13. IKONY. 99
14. PAPIESTWO A FRANKOWIE 107
15. AKWIZGRAN JAKO TRZECI RZYM: KSIĘGI KAROLIŃSKIE; FILIOQUE; ERIUGENA 115
Papież Leon III. 119
16. PAPIEŻ MIKOŁAJ I 129
Donacja Konstantyna 134
17. HINKMAR Z REIMS 139
18. JURYSDYKCJA: ILIRIA, BUŁGARZY. PAULICJANIE 143
Bułgarzy 146
Paulicjanie 149
19. RADA PAPIEŻA MIKOŁAJA DLA BUŁGARSKIEGO CHANA. RZYMSKI POST SOBOTNI 151
Rzymski post sobotni 156
20. PROBLEMY W KONSTANTYNOPOLU: PATRIARCHA IGNACY 159
21. FOCJUSZ 165
Zwolennicy Ignacego 175
22. PAPIEŻ MIKOŁAJ I POPIERA IGNACEGO 177
Ponowne rozpatrzenie sprawy Ignacego 181
23. PONOWNY PROCES IGNACEGO: MIKOŁAJ EKSKOMUNIKUJE FOCJUSZA 183
24. POGORSZENIE STOSUNKÓW 193
25. OSKARŻENIE ŁACINNIKÓW: MYSTAGOGIA FOCJUSZA. 199
Mystagogia Focjusza 200
26. ZERWANIE FOCJUSZA Z MIKOŁAJEM. MIKOŁAJ WZYWA NA POMOC
HINKMARA. BAZYLI MACEDOŃCZYK. FOCJUSZ DEPONOWANY 205
Bazyli Macedończyk 209
27. BAZYLII: POWRÓT IGNACEGO. SYNOD W 869 R. PAPIEŻ HADRIAN II 213
Bułgarzy 219
28. POWRÓT FOCJUSZA. PAPIEŻ JAN VIII. SOBÓR W 879 R. 223
Rzym aprobuje Focjusza 225
29. CESARZ LEON VI FILOZOF. FOCJUSZ ODDALONY 235
30. GRECKA KRYTYKA FOCJUSZA: FOCJUSZ CZCI PAMIĘĆ IGNACEGO 239
31. LIUTPRAND Z CREMONY W KONSTANTYNOPOLU. 247
32. NORMANOWIE NA POŁUDNIU. KARDYNAŁ HUMBERT.
SOBÓR RZYMSKI (1059): CHLEB PRZAŚNY 255
Kardynał Humbert 257
33. LEGACJA PAPIEŻA LEONA IX DO KONSTANTYNOPOLA (1054):
HUMBERT I CERULARIUSZ 263
Resztki Eucharystii. 265
Piotr patriarcha Antiochii 271
34. PIOTR DAMIANI. GRZEGORZ VII. TEOFILAKT Z OCHRYDY 279
Grzegorz VII 280
Teofi lakt z Ochrydy 281
35. PAPIEŻ URBAN II. ANZELM Z CANTERBURY W BARI 283
36. ANZELM Z HAVELBERGU 291
37. WYPRAWY KRZYŻOWE. UPADEK KONSTANTYNOPOLA (1204).
INNOCENTY III. BALSAMON 297
Innocenty III 298
Balsamon 299
Patriarcha łaciński 300
38. DYSKUSJE WSCHODU Z ZACHODEM W NICEI I W NIMFAJONIE 303
39. CZYŚCIEC 311
40. PONOWNA PRÓBA ZJEDNOCZENIA MICHAŁA PALEOLOGA.
PAPIEŻ GRZEGORZ X. SOBÓR LYOŃSKI. BEKKOS 313
Sobór lyoński 315
Bekkos 318
Barlaam 322
41. SOBORY W BAZYLEI ORAZ W FERRARZE / FLORENCJI. PAPIEŻ EUGENIUSZ IV 327
Sobór w Bazylei 327
Ekumenizm soborowy 331
Z Wenecji do Ferrary 333
Florencja 338
Defi nicja 342
Pojednanie Ormian w Polsce 345
EPILOG 347
BIBLIOGRAFIA. 349
INDEKS 354