Socjologowie często podkreślają, że wartości, normy i więzi moralne podlegają w wysoko zróżnicowanych strukturalnie i funkcjonalnie społeczeństwach daleko idącym przemianom.
W społeczeństwie polskim zachodzi wiele zmian, które budzą uznanie, ale i wiele innych, które pobudzają do krytycznej refleksji (np. dość upowszechniona korupcja). Zmiana wartości i norm, a także kryteriów wartościowania moralnego, jest pewną ,,stałą" w historii ludzkości. W rzeczywistości nie jest to dramatyczne ,,przewartościowanie" wszelkich wartości, lecz raczej zmiana pozycji na skali hierarchicznej wartości. Książka o wartościach, postawach i więziach moralnych w zmieniającym się społeczeństwie polskim chce być małym przewodnikiem na drodze zrozumienia tego, co dzieje się w nas i wokół nas w życiu społecznym.
W książce zawarte są przede wszystkim teksty referatów, wygłoszonych na XIII Ogólnopolskim Zjeździe Socjologicznym we wrześniu 2007 roku w Zielonej Górze. Dołączono ponadto teksty: Leona Dyczewskiego, Krzysztofa Kicińskiego, Marii Libiszowskiej-Żółtkowskiej, Janusza Mariańskiego, Hanny Świdy-Ziemby. Wszyscy starają się opisać rzeczywistość moralną społeczeństwa polskiego i zrozumieć, co dzieje się z szeroko rozumianą moralnością w życiu społecznym i w jego wybranych dziedzinach, zwłaszcza zaś w środowiskach młodzieżowych.
Janusz Mariański, Leon Smyczek
PRZEDMOWA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7
Aleksandra Jasińska-Kania
WARTOŚCI I NORMY MORALNE A PROCESY
PRZEMIAN W POLSCE I W EUROPIE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15
Ewa Budzyńska
PODZIELANE CZY DZIELĄCE?
WARTOŚCI SPOŁECZEŃSTWA POLSKIEGO . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .35
Jolanta Kopka
JEDNOSTKA WOBEC MORALNOŚCI –
SUBIEKTYWNA WIZJA PRZYSZŁOŚCI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57
Danuta Walczak-Duraj
ZRÓŻNICOWANE PODEJŚCIA DO WARTOŚCI MORALNYCH
W GOSPODARCE RYNKOWEJ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75
Iwona Jakubowska-Branicka
MENTALNOŚĆ DEMOKRATYCZNA A DOGMATYZM.
PRZEMIANY POSTAW SPOŁECZEŃSTWA POLSKIEGO
W PROCESIE DEMOKRATYZACJI. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .115
Hanna Świda-Ziemba
PARADOKSY POSTAW ETYCZNYCH
MŁODZIEŻY LICEALNEJ I STUDENCKIEJ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 143
Józef Baniak
KRYZYS TOŻSAMOŚCI A ŚWIADOMOŚĆ MORALNA
MŁODZIEŻY GIMNAZJALNEJ. STUDIUM SOCJOLOGICZNE . . . . . . . 163
ks. Sławomir H. Zaręba
SOCJOLOGICZNE INTERPRETACJE MORALNYCH POGLĄDÓW
I OCEN POLSKIEJ MŁODZIEŻY SZKOLNEJ I AKADEMICKIEJ. . . . . . .205
ks. Tomasz Adamczyk
POSTAWY MORALNE STUDENTÓW
W WARUNKACH ZMIANY SPOŁECZNEJ. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .235
Janusz Mariański
RELIGIA I MORALNOŚĆ W SPOŁECZEŃSTWIE POLSKIM
– CIĄGŁOŚĆ I ZMIANA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .269
Maria Libiszowska-Żółtkowska
KULTURA MORALNA KONWERTYTÓW
NOWYCH RUCHÓW RELIGIJNYCH W POLSCE. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 301
Andrzej Kojder
KORUPCJA I PRZEKONANIA MORALNE POLAKÓW . . . . . . . . . . . . . .323
Władysław Jacher, Urszula Swadźba
OD TRADYCYJNEGO DO KOMUNIKATYWNEGO ETOSU PRACY?
SPECYFIKA ETOSU PRACY W POLSCE. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 359
Krzysztof Kiciński
AUTONOMIA MORALNA – WARTOŚĆ EPOKI
POSTAUTORYTARNEJ (W ŚWIETLE ROZWAŻAŃ
STANISŁAWA OSSOWSKIEGO) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .377
S
OCJOLOGOWIE CZĘSTO PODKREŚLAJĄ,
ŻE WARTOŚCI, NORMY I WIĘZI MORALNE
W WYSOKO ZRÓŻNICOWANYCH STRUKTURALNIE
I FUNKCJONALNIE SPOŁECZEŃSTWACH PODLEGAJĄ
DALEKO IDĄCYM PRZEMIANOM.
W SPOŁECZEŃSTWIE POLSKIM ZACHODZI WIELE
ZMIAN, KTÓRE BUDZĄ UZNANIE, ALE I WIELE
INNYCH, KTÓRE POBUDZAJĄ DO KRYTYCZNEJ
REFLEKSJI (NP. DOŚĆ UPOWSZECHNIONA
KORUPCJA). ZMIANA WARTOŚCI I NORM, A TAKŻE
KRYTERIÓW WARTOŚCIOWANIA MORALNEGO,
W RZECZYWISTOŚCI NIE JEST TO DRAMATYCZNE
"PRZEWARTOŚCIOWANIE” WSZELKICH WARTOŚCI,
LECZ RACZEJ ZMIANA POZYCJI NA SKALI
HIERARCHICZNEJ WARTOŚCI. KSIĄŻKA
O WARTOŚCIACH, POSTAWACH I WIĘZIACH
MORALNYCH W ZMIENIAJĄCYM SIĘ
SPOŁECZEŃSTWIE POLSKIM STARA SIĘ BYĆ MAŁYM
PRZEWODNIKIEM NA DRODZE ZROZUMIENIA TEGO,
CO DZIEJE SIĘ W NAS I WOKÓŁ NAS
W ŻYCIU SPOŁECZNYM.