Przedmowa do I wydania (1995)        9

Przedmowa do III wydania (2002)        11

Wstęp do IV wydania (2008)        12

Literatura podstawowa        13

 

ZAGADNIENIA WPROWADZAJĄCE

1. Swoistość filozofii człowieka        15

2. Definicja filozofii człowieka        16

3. Pytania egzystencjalne        21

4. Filozofia człowieka a antropologia filozoficzna

i inne nauki o człowieku        22

5. Metoda filozofii człowieka        24

6. Problematyka filozofii człowieka        25

7. "Być i mieć”        26

 

DZIEJE FILOZOFII CZŁOWIEKA

Wstęp        29

Starożytność        30

Średniowiecze        32

Czasy nowożytne        32

Filozofia człowieka w głównych kierunkach filozofii współczesnej        36

Wstęp        36

Neopozytywizm        37

Filozofia analityczna        39

Fenomenologia        40

Egzystencjalizm        44

Filozofia dialogu        45

Marksizm        46

Filozofia chrześcijańska        47

Uwagi końcowe        56

GŁÓWNE PROBLEMY FILOZOFII CZŁOWIEKA

1. Człowiek a świat zwierząt         59

Mimo że człowiek wykazuje duże zewnętrzne podobieństwo do niektórych

zwierząt, to jednak jest w świecie istotą wyjątkową, której podstawową

cechą jest otwarcie poznawcze i wolitywne na wszelki byt.

2. Cielesność człowieka         64

Pierwiastek materialny stanowi istotny współczynnik człowieczeństwa

i przejawia się w różnych jego fizycznych właściwościach. Pierwiastek

duchowy zaś organizuje pierwiastek materialny człowieka.

3. Pierwiastek duchowy człowieka         69

Analiza czynności rozumu i woli świadczy o substancjalnej niematerialności

duszy ludzkiej. Niematerialność ta jednak nie jest doskonała, gdyż niektóre

przejawy dynamizmu duszy są zewnętrznie zależne od materii.

4. Śmierć i nieśmiertelność         80

Człowiek jako całość podlega wprawdzie śmierci, ale jego istotny element:

dusza – dzięki swej duchowości – istnieje dalej, gdyż jest nieśmiertelna.

5. Struktura umysłu ludzkiego i proces poznania umysłowego         86

Poznanie ludzkie polega na intencjonalnym przyjęciu przedmiotu przez

umysł w procesie, w którym można wyróżnić fazę czynną i bierną.

6. Wolność ludzka         90

Analiza poznania ludzkiego i czynności woli wykazuje, że człowiek przy

podejmowaniu decyzji i w postępowaniu jest wolny. Jest to wolność

podejmowania lub zaniechania działań, a w przypadku ich podjęcia – 

wolność określania ich treści.

7. Stosunek pierwiastka duchowego do materialnego         97

Związek pierwiastka duchowego i materialnego w człowieku najtrafniej

wyjaśnia teoria jedności substancjalnej. Według tej teorii dusza stanowi

formę substancjalną ciała ludzkiego.

8. Osoba ludzka oraz jej prawa i obowiązki         104

Pierwiastek duchowy i materialny tworzą jedną substancję, jedną naturę

i jedną osobę ludzką, która jest ostatecznym podmiotem wszystkich działań.

Stanowi też podstawę godności człowieka oraz przysługujących mu praw

i ciążących na nim obowiązków.

9. Pochodzenie człowieka         111

Człowiek jako byt kompletny nie mógł powstać wskutek samych dynamizmów

mineralnych, roślinnych lub zwierzęcych. Możliwość powstania drogą ewolucji

"samego ciała ludzkiego”, tzn. bez sfery intelektualnej i związanej z nią wolności,

jest sprawą sporną.

 

10. Człowiek a świat wartości         115

Człowiek urzeczywistnia sens własnego bytowania przez harmonijny

rozwój wszystkich swych możliwości, co dokonuje się przez realizację

różnorodnych wartości.

 

11. Człowiek twórcą kultury         123

Człowiek jest twórcą kultury i równocześnie jej odbiorcą. Działalność

kulturowa, właściwa tylko człowiekowi, stanowi podstawową dziedzinę

aktywności ludzkiej w świecie.

 

12. Człowiek istotą historyczną         129

Człowiek jest istotą historyczną. Istnieje i działa w dziejach, od których

zależy i które równocześnie współtworzy.

 

13. Człowiek istotą dialogiczną         134

Człowiek jako osoba jest istotą zwróconą ku drugiemu człowiekowi,

ku innym ludziom, jest istotą dialogiczną. W dialogu z innymi ludźmi

może siebie pełniej odkrywać, rozumieć i urzeczywistniać.

 

14. Człowiek istotą społeczną         138

Człowiek jest istotą społeczną, dlatego swoje człowieczeństwo może

w pełni urzeczywistniać tylko wspólnie z innymi ludźmi. Przejawia się

to w tym, że jest otwarty na innych ludzi, potrzebuje ich i wraz z nimi

tworzy różne formy społeczności.

 

15. Człowiek istotą religijną         141

Człowiek jako byt świadomy i wolny, wobec faktu własnej niewystarczalności,

a równocześnie świadom własnej transcendencji, poszukuje Bytu Absolutnego

(Boga) i może wejść z nim w dialog, który bywa nazywany religią.

 

16. Człowiek – Absolut?         146

ANTOLOGIA TEKSTÓW NA TEMAT CZŁOWIEKA

Szczegółowy spis treści – zob. na początku Antologii, s. 150-151

 

Table of contents / Theses        281

Table des matičres / Thčses        285

 

Indeks osób i ważniejszych pojęć        289

Index of Names and Subjects        289

Index des noms de personnes et sujets traités        289