Wprowadzenie         5

1. Stan badań nad myślą Grzegorza z Nyssy        15

2. Zagadnienia metodologiczne        19

Koncepcja apokatastazy do czasów Orygenesa        23

1. Definicja koncepcji        23

2. apokatastaza w filozofii Greckiej        24

2.1. Apokatastaza kosmiczna        24

2.1.1. Jońscy filozofowie przyrody        24

2.1.2. Heraklit z Efezu        26

2.1.3. Empedokles z Akragantu        28

2.1.4. Filozofowie starej Stoi        30

2.2. Apokatastaza duszy        33

2.2.1. Orfiko-piatogrejczycy        33

2.2.2. Platon        36

2.2.3. Medioplatonicy i neopitagorejczycy        39

2.2.4. Plotyn i neoplatonizm        44

2.3. Apokatastaza w filozofii greckiej – wnioski        52

3. apokatastaza wczesnochrześcijańska        55

3.1. Nowy Testament – Prawo czy miłosierdzie?        55

3.2. Klemens Aleksandryjski – uniwersalna boska pedagogia        61

3.3. Orygenes – apokatastaza jako zwieńczenie systemu myślowego        69

3.3.1. Osnowy systemu filozoficznego Orygenesa        69

3.3.2. Powrót do Boga        72

3.3.2.1. świat materialny        73

3.3.2.2. inkarnacja i odkupienie        74

3.3.3.3. prewencja kary Bożej        75

3.3.3. Apokatastaza Orygenesa        79

Recepcja myśli Orygenesa w I i IV wieku        85

1. Apokatastaza orygenistów        94

1.1. Pierius i Grzegorz Cudotwórca        98

1.2. Bazyli Wielki        101

1.3. Grzegorz z Nazjanzu        104

1.4. Dydym Ślepy        113

1.5. Ewagriusz z Pontu        126

2. Kontrowersje wokół Orygenesa        140

2.1. Przyczyny dramatu        141

2.2. Główne akty dramatu        145

2.3. Metody z Olimpu a sprawa Orygenesa        150

2.3.1. "O wolnej woli”/"O stworzeniach”        153

2.3.2. "Uczta dziesięciu dziewic”        157

2.3.3. "O zmartwychwstaniu”        166

2.3.3.1. Stanowisko orygenistów: Aglaophon i Proklos        167

2.3.3.2. Odpowiedź Euboliusza        169

2.3.3.3. Przemowa Memiana        177

2.3.4. Konkluzje        183

System myślowy Grzegorza z Nyssy        191

1. Wstęp i kwestie metodologiczne        191

1.1. Grzegorz z Nyssy – kontynuator tradycji filozoficznej

na gruncie chrześcijańskim        192

1.2. Grzegorz z Nyssy – myśliciel systematyczny        202

1.3. Grzegorz z Nyssy – myśliciel apokatastatyczny        205

1.4. Zagadnienia metodologiczne        209

2. Osnowy systemu myślowego Grzegorza z Nyssy        215

2.1. Dialektyka systemu Grzegorza z Nyssy        215

2.2. Teologia prima – apofatyzm Grzegorza z Nyssy        216

2.3. Relacje Bóg – stworzenie: diastema i metousia        222

2.4. Antropologia Grzegorza z Nyssy        230

2.4.1. Podwójne stworzenie w myśli Grzegorza z Nyssy        231

2.4.2. Człowiek – ukoronowanie stworzenia        242

2.4.3. Człowiek – stworzenie graniczne        246

2.4.4. Człowiek – obraz Boga        252

2.5. Upadek człowieka i jego skutki – natura zła        258

2.6. Powrót człowieka do Boga        270

2.6.1. Powrót physis tou anthropou do Boga – soteriologia dokonana        272

2.6.2. Powrót człowieka do Boga – soteriologia dokonująca się        278

2.6.2.1. Boska pedagogia        279

2.6.2.2. Droga cnoty        284

2.6.2.3. Epektasis – nieskończone pielgrzymowanie ku doskonałości        296

2.6.2.4. Droga ognia        299

Apokatastaza Grzegorza z Nyssy        307

1. Apokatastaza – zwieńczenie systemu myślowego Grzegorza z Nyssy        307

2. Apokatastaza – odnowienie błogosławionego stanu istot rozumnych        311

3. Apokatastaza – fizyczny/kolektywny wymiar soteriologii

Grzegorza z Nyssy        319

3.1. Fizyczny (physis) wymiar soteriologii Grzegorz z Nyssy        319

3.1. Kolektywny (pleroma) wymiar apokatastazy Grzegorz z Nyssy        321

4. Apokatastaza – aktualizacja pierwotnego stanu stworzeń        323

5. Apokatastaza – nieskończony proces przebóstwienia        326

6. Apokatastaza – materialny wymiar soteriologii Grzegorza z Nyssy        329

7. Podsumowanie        339

Zakończenie        345

Bibliografia        353

Summary        371

Indeks osobowy        375

pobierz spis treści