Wstęp 11
Rozdział pierwszy
Ewolucja i stan obecny idei i praktyki resocjalizacji nieletnich 13
1.1. Filozofi czny i prawny kontekst pedagogiki resocjalizacyjnej 13
1.2. Postępowanie z nieletnimi w ujęciu ewolucyjnym na tle
głównych tendencji w zapobieganiu i zwalczaniu przestępczości 19
1.3. Aktualne trendy w przeciwdziałaniu przestępczości nieletnich 22
Rozdział drugi
Metodologia badań własnych 25
2.1. Cel i problematyka badań 25
2.2. Zmienne w badaniach porównawczych 27
2.2.1. Kulturowe i ekonomiczne determinanty kondycji
młodzieży w społeczeństwie ponowoczesnym 27
2.2.2. Młodzież polska w społeczeństwie "na granicy
ponowoczesności” 31
2.2.3. Etiologia społecznego niedostosowania młodzieży 33
2.2.4. System resocjalizacji w kontekście wychowania
i regulacji prawnych 34
2.2.5. Składniki systemu resocjalizacji 37
2.2.6. Cele i funkcje systemu resocjalizacji 37
2.2.7. Metody, formy i środki w systemie oddziaływań
resocjalizacyjnych 39
2.2.8. Efektywność systemu resocjalizacji 43
2.3. Wskaźniki w badaniach porównawczych 47
2.4. Metody i narzędzia badawcze 48
2.4.1. Dylematy metodologiczne badań interdyscyplinarnych 48
2.4.2. Zalety klasycznych badań systemowych w analizie
porównawczej systemu resocjalizacji młodzieży
niedostosowanej społecznie 49
2.4.3. Komparatystyka prawnicza i metody analizy tekstów
prawnych 50
2.4.4. Procedura i organizacja własnych badań porównawczych 52
2.5. Miejsce i czas badań 57
2.6. Charakterystyka badanej grupy 57
2.7. Charakterystyka zgromadzonych materiałów 58
Rozdział trzeci
Kategorie młodzieży społecznie niedostosowanej w polskim
i niemieckim systemie resocjalizacji 61
3.1. Zachowania sprzeczne z prawem 62
3.1.1. Czyn karalny nieletniego w Ustawie o postępowaniu
w sprawach nieletnich 62
3.1.2. Granice nieletności w Ustawie o postępowaniu
w sprawach nieletnich 63
3.1.3. Odpowiedzialność karna nieletnich według Kodeksu
karnego 64
3.1.4. Odpowiedzialność karna nieletnich w niemieckiej Ustawie
o sądownictwie dla nieletnich 65
3.2. Zachowania sprzeczne z normami społecznymi 67
3.2.1. Demoralizacja według Ustawy o postępowaniu
w sprawach nieletnich 67
3.2.2. Zagrożenie dobra dziecka według polskiego Kodeksu
rodzinnego i opiekuńczego 70
3.2.3. Zagrożenie dobra dziecka w niemieckich regulacjach
normatywnych 71
3.2.4. Granice wiekowe młodzieży objętej systemem resocjalizacji
wobec zachowań sprzecznych z normami społecznymi 74
3.2.5. Ochrona dzieci i młodzieży przed społecznym
niedostosowaniem w Ustawie o ochronie
młodzieży (JugendschutzGesetz) 75
Rozdział czwarty
Sfera teleologiczna ustawodawstwa obejmującego pomoc
i resocjalizację młodzieży społecznie niedostosowanej 77
4.1. Profi laktyka jako podstawowy cel ustawy o postępowaniu
w sprawach nieletnich 77
4.2. Prewencja poprzez wychowanie w niemieckiej Ustawie
o sądownictwie dla nieletnich 79
4.3. Podstawowe zasady wymiaru sprawiedliwości wobec nieletnich 81
Rozdział piaty
Instytucje zaangażowane w proces resocjalizacji
młodzieży społecznie niedostosowanej 85
5.1. Podmioty publiczne w systemie resocjalizacji 85
5.1.1. Urząd ds. Młodzieży w Niemczech 88
5.1.2. Pomoc sądowa dla młodzieży w wymiarze sprawiedliwości
dla nieletnich i młodocianych 90
5.1.3. Zasady funkcjonowania pomocy sądowej w praktyce
na przykładzie Jugendgerichtshilfe w Aachen 92
5.1.4. Rodzinny Ośrodek Diagnostyczno-Konsultacyjny i pomoc
sądowa dla młodzieży i ich rola w diagnozie pedagogicznej
nieletniego 97
5.1.5. Sąd dla nieletnich w polskich i niemieckich regulacjach
normatywnych 100
5.1.6. Sąd dla nieletnich w opinii respondentów 103
5.1.7. Kurator w polskiej Ustawie o postępowaniu w sprawach
nieletnich i Bewaehrungshelfer w Ustawie o sądownictwie
dla nieletnich 105
5.1.8. Policja i prokurator w polskim i niemieckim wymiarze
sprawiedliwości ds. nieletnich 108
5.1.9. Szkoła w systemie resocjalizacji młodzieży niedostosowanej
społecznie 111
5.2. Podmioty niezależne w systemie resocjalizacji i pomocy
młodzieży 118
5.2.1. Międzynarodowe Stowarzyszenie na rzecz Pomocy
w Wychowaniu (IGfH) i Krajowy Komitet Wychowania
Resocjalizującego w systemie resocjalizacji dzieci i młodzieży
niedostosowanej społecznie 120
5.2.2. MONAR w systemie pomocy i resocjalizacji młodzieży
niedostosowanej społecznie 125
5.3. Organizacje samopomocowe w systemie pomocy
i resocjalizacji młodzieży niedostosowanej społecznie 128
5.4. Osoba wychowawcy w systemie resocjalizacji młodzieży
niedostosowanej społecznie 130
5.4.1. Osoba wychowawcy w systemie resocjalizacji w opinii
respondentów 132
5.4.2. Podnoszenie kompetencji kadry pedagogicznej
na przykładzie wybranych instytucji resocjalizacyjnych 134
Rozdział szósty
Reakcje na zachowania prawnie relewantne 139
6.1. Środki wychowawcze według polskiej Ustawy o postępowaniu
w sprawach nieletnich i niemieckiej Ustawy o sądownictwie
dla nieletnich 141
6.1.1. Środki polegające na zobowiązaniu do określonych
zachowań 141
6.1.1.1. Dzienny Ośrodek Socjoterapii "U Siemachy”
w Krakowie i jego funkcje w systemie resocjalizacji 145
6.1.1.2. Otwarte Centrum Pracy z Dziećmi i Młodzieżą "JoJo”
we Frechen 150
6.1.1.3. Naprawienie szkody w polskiej Ustawie o postępowaniu
w sprawach nieletnich i niemieckiej Ustawie o sądownictwie
dla nieletnich 153
6.1.1.4. Mediacja w polskiej Ustawie o postępowaniu
w sprawach nieletnich a pojednanie ofi ary ze sprawcą
w niemieckiej Ustawie o sądownictwie dla nieletnich 154
6.1.1.5. Zasady postępowania mediacyjnego w Nadrenii
Północnej 161
6.1.2. Środki wychowawcze polegające na nadzorze
6.1.2.1. Ośrodek kuratorski w polskim systemie resocjalizacji
młodzieży niedostosowanej społecznie 162
6.1.3. Środki o charakterze stacjonarnym w polskiej
Ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich 164
6.1.3.1. Ośrodek Wychowawczy w Gródku nad Dunajcem 165
6.1.3.2. Umieszczenie w zakładzie wychowawczym
w niemieckim systemie resocjalizacji młodzieży
niedostosowanej społecznie na przykładzie
St. Josefhaus w Eckernhagen 172
6.1.3.3. Charakter prawny środków izolacyjnych w warunkach
polskiego i niemieckiego systemu pomocy i resocjalizacji
młodzieży 181
6.2. Środki dyscyplinujące w niemieckiej Ustawie o sądownictwie
dla nieletnich 185
6.3. Środek poprawczy w polskiej Ustawie o postępowaniu
w sprawach nieletnich 187
6.3.1. Zakład Poprawczy i Schronisko dla Nieletnich w Pszczynie –
koncepcja resocjalizacji i pomocy młodzieży niedostosowanej
społecznie 196
6.4. Kara dla nieletnich w polskim i niemieckim wymiarze
sprawiedliwości dla nieletnich i młodocianych 200
6.4.1. Zakład karny w Kolonii – oddział dla nieletnich kobiet –
koncepcja pedagogiczna i organizacja 203
6.5. Środki probacyjne w polskim i niemieckim wymiarze
sprawiedliwości dla nieletnich i młodocianych 212
6.5.1. Probacja i praca resocjalizacyjna kuratora w opinii
respondentów 214
6.6. Środki tymczasowe i zabezpieczające w polskim i niemieckim
wymiarze sprawiedliwości dla nieletnich i młodocianych 217
6.6.1. Zadania schroniska dla nieletnich w polskiej Ustawie
o postępowaniu w sprawach nieletnich i Untersuchungshaft
w niemieckiej Ustawie o sądownictwie dla nieletnich 220
6.6.2. Alternatywne formy wykonywania środka tymczasowego
w postaci aresztu śledczego "U-Haft Vermeidung” w niemieckim
systemie resocjalizacji młodzieży niedostosowanej społecznie 225
Rozdział siodmy
Warunki efektywności funkcjonowania systemu resocjalizacji
i jej uwarunkowania w opinii respondentów i w świetle analizy
dokumentów 231
7.1. Kryteria efektywności systemu resocjalizacji w opinii
respondentów 232
7.2. Ocena funkcjonowania systemu resocjalizacji młodzieży
niedostosowanej społecznie w opinii wywiadowanych
i w świetle dokonanych obserwacji 233
7.2.1. Indywidualny dobór metod, form i środków
resocjalizacyjnych w systemie resocjalizacji 238
7.3. Koszty resocjalizacji zakładowej w systemie resocjalizacji
młodzieży niedostosowanej społecznie 250
7.4. Ewaluacja w systemie resocjalizacji młodzieży niedostosowanej
społecznie 253
7.5. Kierunki reform systemu resocjalizacji w opinii badanej grupy 256
7.6. Wymiana międzynarodowa i szanse skonstruowania
uniwersalnego systemu resocjalizacji młodzieży
niedostosowanej społecznie 231
Rozdział ósmy
Wnioski z badań własnych 265
Podsumowanie 281
Bibliografia 285
Aneks 299
