WSTĘP ..... 9
1. FILOZOFIA NAUKI A TECHNIKA ..... 14
Socjologia wiedzy naukowej ..... 26
Epistemologia społeczna ..... 28
Społeczne badania nad nauką i techniką - podejścia
feministyczne, ekologiczne i wielokulturowe ..... 29
"Wojny naukowe" ..... 30
Realizm instrumentalny ..... 31
Podsumowanie ..... 33
2. CZYM JEST TECHNIKA? DEFINICJA I CHARAKTERYSTYKA 35
Po co w ogóle zajmować się definicją? ..... 35
Rodzaje definicji ..... 35
Zasady formułowania definicji ..... 39
Definicje techniki ..... 40
Technika jako sprzęt ..... 40
Technika jako zbiór zasad ..... 41
Technika jako system ..... 41
Technika jako nauka stosowana ..... 42
Definicje systemowe jako konsensualne definicje techniki ..... 44
3. TECHNOKRACJA ..... 47
Platon ..... 48
Francis Bacon ..... 50
Henri de Saint-Simon ..... 52
auguste comte ..... 54
Thorstein Veblen i ruch technokratyczny w USA i w innych krajach 55
Technokracja a teoria społeczeństwa postindustrialnego ..... 58
Podsumowanie ..... 61
4. RACJONALNOŚĆ, RACJONALNOŚĆ TECHNICZNA I ROZUM 63
Analiza ryzyka i korzyści ..... 73
Podsumowanie ..... 80
5. FENOMENOLOGIA I HERMENEUTYKA WOBEC TECHNIKI 81
Technika, świat życia i rozszerzona hermeneutyka
w ujęciu Dona Ihdego ..... 84
Dreyfus i krytyka sztucznej inteligencji ..... 88
Proces myślenia i dokonywanie osądów bez jasno wyrażonych reguł 89
Holizm, pole świadomości, gestaltyzm i horyzonty ..... 89
Wcielona myśl i przeżywane ciało ..... 90
Sieci neuronowe, czyli koneksjonizm na ratunek? ..... 91
"Heideggerowska sztuczna inteligencja" ..... 93
Podsumowanie ..... 94
6. DETERMINIZM TECHNICZNY ..... 95
Poglądy Marksa i Heilbronera na temat determinizmu
technicznego ..... 104
Formy informacji: komunikacyjna wersja determinizmu
technicznego ..... 107
Kulturowe zdeterminowanie techniki ..... 110
7. AUTONOMICZNOŚĆ TECHNIKI ..... 117
Krytyka tezy o autonomiczności techniki ..... 121
8. NATURA CZŁOWIEKA: NARZĘDZIA CZY JĘZYK? ..... 124
Głowa kontra ręka. Racjonalność kontra wytwarzanie narzędzi
w sporze o istotę człowieczeństwa ..... 125
Poglądy Haeckela, Engelsa i paleoantropologów na człowieka
jako twórcę narzędzi ..... 128
Wytwory techniki zwierzęcej jako dowód podważający unikalny
charakter ludzkiej umiejętności wytwarzania narzędzi ..... 129
Krytyka charakterystyki człowieka jako istoty wytwarzającej
narzędzia w dwudziestowiecznej filozofii techniki ..... 130
Karola Marksa poglądy na temat natury człowieka, techniki
i alienacji ..... 131
Lewis Mumford przeciwko charakteryzowaniu ludzi
przede wszystkim jako istot wytwarzających narzędzia ..... 136
Martin Heidegger ..... 139
Hannah Arendt o wytwarzaniu, pracy i działaniu ..... 141
Habermas o relacji pomiędzy pracą a naturą człowieka ..... 145
Podsumowanie ..... 147
9. KOBIETY, FEMINIZM A TECHNIKA ..... 150
Wkład kobiet w rozwój techniki i wynalazczości ..... 151
Efekty stosowania rozwiązań technicznych, ze szczególnym
uwzględnieniem ich wpływu na życie kobiet ..... 153
Technika w gospodarstwie domowym ..... 153
Technologie reprodukcyjne ..... 155
Kobiety a rozwiązania techniczne w miejscu pracy ..... 158
"Męska" technika, "żeńska" przyroda: metafory stosowane
w opisach techniki i przyrody ..... 159
Feministyczne stanowiska w teorii poznania w zmieniającej się
nauce i technice ..... 164
Podsumowanie ..... 170
10. TECHNIKA SPOZA ŚWIATA ZACHODNIEGO
I LOKALNA WIEDZA TRADYCYJNA ..... 172
Lokalna wiedza tradycyjna ..... 173
Wiedza lokalna a transfer technologii ..... 176
Teorie dotyczące różnic pomiędzy techniką a magią ..... 178
Myśl magiczna a myśl techniczna. Mentalność mityczna
a mentalność logiczna ..... 181
Oddzielenie techniki od magii w ramach wykonywania
jednej aktywności ..... 184
Tradycyjna nauka i technika Chin oraz możliwość alternatywnych
form technik zaawansowanych ..... 186
11. NURTY ANTYTECHNICZNE: ROMANTYZM, LUDDYZM
I RUCH EKOLOGICZNY ..... 193
Romantyzm ..... 193
Luddyści ..... 198
Ekologia, ruch na rzecz ochrony środowiska oraz polityczny
ruch ekologiczny ..... 200
Ekologia głęboka ..... 204
Ekofeminizm ..... 206
Przeludnienie i neomaltuzjanizm ..... 208
Sustainability ..... 212
12. KONSTRUKTYWIZM SPOŁECZNY
I TEORIA AKTORA-SIECI ..... 216
Socjologia wiedzy jako preludium do konstruktywizmu ..... 216
Co jest konstruowane? Odmiany konstruktywizmu ..... 220
LANGDONA WINNERA krytyka konstruktywizmu społecznego ..... 223
Teoria aktora-sieci jako alternatywa dla konstruktywizmu
społecznego ..... 225
BIBLIOGRAFIA ..... 229
INDEKS RZECZOWY ..... 255
INDEKS OSÓB ..... 263