Wstęp 7
Rozdział pierwszy
Dehumanizacja i humanizacja nauk i zawodów medycznych 15
1. Historyczno-semantyczna interpretacja pojęcia humanizm” 15
2. Dehumanizacja a humanizacja nauk medycznych 22
2.1. Filozofia a medycyna 22
2.2. Humanistyczny wymiar medycyny, farmacji, diagnostyki laboratoryjnej
i pielęgniarstwa 30
2.3. Praca a zawody medyczne 39
3. Życie, zdrowie, choroba jako wyzwanie moralne dla zawodów medycznych 42
3.1. Jakość i świętość życia 42
3.2. Zdrowie i choroba a profilaktyka 49
4. Wnioski 56
Rozdział drugi
Etos hipokratesowy zawodów medycznych w aspekcie historycznym 59
1. Etyka ogólna, etyka zawodowa a etos 59
2. Etos hipokratesowy lekarzy 66
3. Etos farmaceutów 91
4. Etos pielęgniarek 99
5. Wnioski 114
Rozdział trzeci
Etos hipokratesowy lekarski a osiągnięcia współczesnej medycyny 117
1. Rewolucja biologiczna i terapeutyczna a bioetyka i etos lekarski 117
2. Znaczenie komisji bioetycznych a etos hipokratesowy 140
3. Etos hipokratesowy a kodeksy etyki lekarskiej 145
3.1. Kodeksy etyki lekarskiej (1945-2004) 145
3.2. Humanistyczno-personalistyczne relacje lekarz – pacjent 153
3.3. Obowiązki lekarza a tajemnica lekarska 162
3.4. Obowiązki lekarza a chorzy w stanach terminalnych 163
3.5. Obowiązki lekarza a transplantacja 165
3.6. Obowiązki lekarza a prokreacja 165
3.7. Badania naukowe i eksperymenty biomedyczne 169
3.8. Obowiązki lekarzy a przemysł 174
3.9. Obowiązki lekarza wobec innych lekarzy i całego społeczeństwa 176
4. Etos hipokratesowy a wzory osobowe wybitnych lekarzy humanistów 184
5. Współczesny etos lekarski a sądy etyków 197
6.
Karta lekarza na nowe tysiąclecie a koncepcja osobowości lekarza
w aspekcie etosu hipokratesowego 201
7. Wnioski 205
Rozdział czwarty
Etos zawodów medycznych: farmaceutów, aptekarzy, diagnostów
laboratoryjnych, pielęgniarek w aspekcie współczesnym 209
1. Kształtowanie etosu farmaceutów i aptekarzy 210
2. Etos diagnostów laboratoryjnych 229
3. Etos pielęgniarek i położnych 242
4. Wnioski 272
Rozdział piąty
Etos hipokratesowy zawodów medycznych w aspekcie przyszłościowym 275
1. Aktualność etosu hipokratesowego 275
1.1. Przejawy aktualności etosu hipokratesowego 275
1.2. Akceptacja i negacja etyki hipokratejskiej przez uczonych 278
2. Przyszłościowy etos zawodów medycznych a etos hipokratesowy 284
2.1. Antropologiczno-filozoficzne przesłanki koncepcji etyki medycznej 285
2.2. Paternalizm a autonomia pacjenta i lekarza 294
2.3. Etyczne aspekty komercjalizacji i celów medycyny 298
2.4. Rola etyki, cnót lekarskich i wartości moralnych w kształtowaniu etosu
hipokratesowego zawodów medycznych w aspekcie
przyszłościowym 300
2.5. Wychowanie i nauczanie młodzieży akademickiej w duchu etosu
hipokratesowego 314
4. Wnioski 320
Zakończenie 323
Bibliografia 333
Streszczenie 347
Summary 352
Wezwanie do poznania prawdziwej godności powołania medycznego nabiera dzisiaj szczególnego charakteru, zarówno w kontekście pewnych przemian w dziedzinie medycyny, jak i w kontekście współczesnego kryzysu moralnego. Obserwowane zjawiska wskazują na swoiste zagubienie istoty posłannictwa medycznego i jego godności. To zagubienie wiąże się w zasadniczy sposób z tym wszystkim, co określa się obecnie mianem dehumanizacji czy też depersonalizacji medycyny. Dlatego też, zdaniem autorki, należy powracać do korzeni zawodów medycznych czyli do przysięgi Hipokratesa. Anna Nawrocka stara się wykazać, iż etos hipokratesowy jest wciąż aktualny we współczesnych zawodach medycznych, co więcej, że jego zachowywanie gwarantuje humanistyczny wymiar tych zawodów.
ks. prof. dr hab. Jan Orzeszyna
Autorka umiała z powodzeniem wykazać związek medyków, zajmujących się etyką lekarską z różnymi dyscyplinami filozoficznymi, związek współczesnych lekarzy z takimi subdyscyplinami biomedycznymi jak: relacje lekarz-pacjent, problemy tajemnicy lekarskiej, podstawowe wiadomości z transplantologii, tanatologii, sztucznej prokreacji, aborcji i eksperymentów medycznych. Dokonała ona przeglądu aktualnych problemów etyki medycznej farmaceutów, aptekarzy, diagnostyków laboratoryjnych i pielęgniarek, z wyraźnym podkreśleniem mankamentów istniejących w tym zakresie. Refleksje świadczą o wielkim zaangażowaniu Autorki, która pragnie, by w warunkach społeczeństwa informatycznego człowiek chory był traktowany nie instrumentalnie lecz podmiotowo. Chodzi tu zwłaszcza o godność osoby ludzkiej, honor i jej wolność, czyli autonomię.
Etyka lekarska może przyczynić się do podniesienia moralnego poziomu lekarzy, co z kolei może stać się powodem zwiększenia zaufania pacjentów wobec lekarzy. W części końcowej pracy podniesiono kwestię aktualności etosu hipokrateso-wego, który przetrwał przez 2500 lat i jest jednym z symboli profesji lekarskiej oraz podstawą humanizacji nauk i wszystkich zawodów lekarskich. Etos pracownika ochrony zdrowia XXI wieku powinien wyrażać etos człowieka nowej cywilizacji miłości i życzliwości ogólnoludzkiej oraz pokoju, gdzie miłość człowieka do bliźniego, empatia, przyjaźń, powszechna życzliwość, staną się najwyższymi wartościami, których realizacja pomoże przetrwać ludziom w zdrowiu, szczęściu, dobru,
mądrości i pięknie.
prof. dr hab. Józef Jaroń
Anna Nawrocka, absolwentka Filologii Polskiej, doktor filozofii Instytutu Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. W latach 1971-1979 związana z Uniwersytetem Śląskim, następnie prowadziła wykłady z historii filozofii i etyki na Akademii Medycznej w Katowicach. Obecnie wykłada zagadnienia związane z antropologią kulturową, filozofią człowieka i wychowaniem przez literaturę i sztukę w Wyższej Szkole Filozoficzno-Pedagogicznej "Ignatianum”.
