WYKAZ SKROTÓW        7

 

WSTĘP        15

1. Cel rozprawy        15

2. Wyjaśnienie pojęć        16

3. Metoda pracy        19

4. Źrodła i sposoby cytowania        20

5. Aktualny stan badań        22

 

Część pierwsza

EMBRION LUDZKI W MEDYCYNIE, FILOZOFII I TRADYCJI

ŻYDOWSKIEJ OKRESU STAROŻYTNOŚCI ORAZ W BIBLII

 

ROZDZIAŁ I

STAROŻYTNE TEZY EMPIRYCZNE O EMBRIONIE LUDZKIM        27

1. Stadium embrionalne człowieka według greckich filozofów przyrody        28

a. Pitagoras        28

b. Anaksagoras        30

c. Empedokles z Agrygentu        30

d. Diogenes z Apolonii        34

2. Opis embrionu ludzkiego według lekarzy ze środowiska hipokratejskiego        36

3. Embriologiczno-empiryczne tezy Arystotelesa        44

a. Pochodzenie organizmów żywych        45

b. Embriologia człowieka według Arystotelesa        47

4. Embrion jako część organizmu matki – stoicy        54

5. Rozumienie embrionu ludzkiego w rzymskim środowisku medycznym        58

a. Medycyna "filozoficzno-poetycka”        58

b. Soranos z Efezu        61

c. Galen z Pergamonu        63

6. Podsumowanie        68

 

ROZDZIAŁ II

TEORIE ANIMACJI I STATUSU EMBRIONU LUDZKIEGO

W STAROŻYTNOŚCI GRECKO-RZYMSKIEJ        80

1. Greckie początki refleksji o animacji embrionu ludzkiego –

filozofowie przyrody        81

2. Dusza embrionu w koncepcji lekarzy-hipokratyków        86

a. Natura duszy według hipokratyków        87

b. Moment animacji embrionu oraz moralny sprzeciw wobec aborcji        90

3. Status embrionu ludzkiego według Platona        94

a. Koncepcja duszy i animacja embrionu według Platona        95

b. Prawne usankcjonowanie zabiegu spędzania płodu        100

4. Tezy Arystotelesa na temat duszy ludzkiej i animacji embrionu        102

a. Podstawowe kategorie filozoficzne Arystotelesa        103

b. Animacja embrionu według Stagiryty        106

c. Dopuszczalność spędzenia płodu "nim czucie i życie w nie wstąpi”        113

5. Stoicy – animacja embrionu ludzkiego w chwili narodzin        114

a. Filozofia przyrody stoikow        114

b. Stoicka koncepcja duszy        116

c. Tezy stoików o animacji embrionu ludzkiego        118

d. Ocena przerywania ciąży według stoików        120

6. Epikurejczycy wobec animacji embrionu        121

7. Zwolennicy osobowego traktowania embrionu ludzkiego

od momentu poczęcia        123

a. Plutarch z Cheronei i jego teksty o ochronie embrionu . 123

b. Neopitagorejczycy. . 125

8. Tezy neoplatończyków na temat umieszczenia duszy w ludzkim embrionie 127

a. Plotyn        128

b. Porfiriusz        131

c. Jamblich        134

d. Preegzystencja dusz według neoplatończyków        135

9. Dusza embrionu według Galena i Pseudo-Galena        136

10. Etyczno-prawny problem spędzania płodu w świecie grecko-rzymskim        140

a. Tendencje pronatalistyczne        141

b. Tendencje antynatalistyczne        145

11. Podsumowanie        154

 

ROZDZIAŁ III

EMBRION LUDZKI WEDŁUG BIBLII        157

1. Początkowe stadia życia ludzkiego – "embriologia” Starego Testamentu        160

a. Stworzenie człowieka jako cząstki przyrody        161

b. Embrionalne stadia rozwoju człowieka (Hi 10, 8-12; Ps 139, 13-16)        163

c. Od kiedy istnieje człowiek?        170

2. "Tchnienie życia” – animacja embrionu        172

a. Czym jest "tchnienie życia” – nePeš i rűaH        172

b. Moment tchnienia rűaH        177

c. Skąd pochodzi rűaH ?        180

d. Dusza w krwi?        183

3. Problematyka spędzania płodu w świetle Pisma Świętego        185

a. Świętość i nienaruszalność życia ludzkiego        185

b. Tekst I: "Ktokolwiek przeleje krew” (Rdz 9, 6)        189

c. Tekst II: "Uderzyli kobietę brzemienną” (Wj 21, 22-25)        191

4. Jezus Chrystus w stadium embrionalnym.        200

a. Powołanie Jezusa        201

b. Tekst I: "Poczniesz i urodzisz Syna” – Zwiastowanie (Łk 1, 26-38)        202

c. Tekst II: "Dziecko poruszyło się z radości w moim łonie”

– Nawiedzenie (Łk 1, 26-38)        204

d. Tekst III: "Życie objawiło się” (1 J 1, 2) – Narodzenie Syna Bożego        206

5. Przekaz grzechu pierworodnego: "W grzechu poczęła mnie matka moja”

(Ps 51, 7)        209

6. Podsumowanie        211

 

ROZDZIAŁ IV

EMBRION LUDZKI W POZABIBLIJNEJ LITERATURZE

STAROŻYTNEGO IZRAELA        216

1. Tezy embriologiczne według niektórych tekstów żydowskich        217

2. Animacja embrionu ludzkiego według myśli żydowskiej        223

a. Preegzystencja dusz        223

b. Moment animacji        229

3. Aborcja według starożytnej myśli żydowskiej        234

 

Część druga

ANIMACJA I STATUS EMBRIONU LUDZKIEGO

W STAROŻYTNEJ REFLEKSJI TEOLOGICZNEJ

 

WSTĘP

Ogólna charakterystyka problemów dotyczących embrionu ludzkiego

w okresie od II do VII w. po Chr        241

 

ROZDZIAŁ I

POCHODZENIE DUSZY        247

I. Teoria preegzystencji dusz        247

A. Zwolennicy        248

1. Okres przed Orygenesem (Klemens Aleksandryjski)        248

2. Orygenes        250

3. Okres po Orygenesie        255

a. Metody z Olimpu        255

b. Orygeniści: Didym Ślepy i Ewagriusz        256

c. Pustelnicy egipscy        258

d. Inne środowiska        260

B. Przeciwnicy        262

II. Sposób przekazywania duszy        267

A. Teoria traducjanizmu – przekazywanie duszy przez rodziców        268

1. Tertulian        269

2. Grzegorz z Nyssy(?)        274

B. Teoria kreacjonizmu – pochodzenie duszy od Boga        275

1. Laktancjusz.        276

2. Hieronim        277

3. Augustyn        279

 

ROZDZIAŁ II

STATUS EMBRIONU LUDZKIEGO I TEORIE ANIMACJI        287

1. Pierwsze zapisy o statusie embrionu ludzkiego – Apologeci        288

a. Justyn        289

b. Atenagoras        293

c. Ireneusz        297

d. Klemens Aleksandryjski        300

e. Laktancjusz        305

2. Teoria animacji równoczesnej        307

a. Tertulian        308

b. Grzegorz z Nyssy        326

c. Maksym Wyznawca        338

d. Inni zwolennicy teorii animacji równoczesnej        349

3. Teoria animacji opóźnionej        353

a. Diodor z Tarsu        354

b. Teodoret z Cyru        357

c. Ambrozjaster        360

d. Inni zwolennicy teorii animacji opóźnionej        363

4. Stanowiska niejednoznaczne        368

a. Augustyn        368

b. Kasjodor        374

5. Podsumowanie        376

 

ROZDZIAŁ III

JEZUS EMBRIONALNY WEDŁUG STAROŻYTNYCH TEOLOGOW

CHRZEŚCIJAŃSKICH        384

1. Jezus embrionalny według Tertuliana        385

2. Animacja Jezusa według Augustyna        388

3. Animacja Jezusa według Maksyma Wyznawcy        390

4. Jezus embrionalny w liturgii i sztuce starochrześcijańskiej        393

a. Zwiastowanie        393

b. Nawiedzenie        396

5. Podsumowanie        397

 

Część trzecia

MORALNO-PRAWNY PROBLEM PRZERYWANIA CIĄŻY

WEDŁUG STAROŻYTNYCH TEOLOGOW CHRZEŚCIJAŃSKICH

1. Pierwsze zapisy        402

a. Świadectwo Ojców apostolskich        402

b. Pisma apokryficzne        408

c. Podsumowanie        412

2. Stanowiska przeciwne dopuszczalności spędzania płodu ludzkiego        413

a. Apologeci        414

b. Ojcowie wschodni        426

c. Ojcowie zachodni        437

3. Stanowiska warunkowo przyzwalające na spędzanie płodu ludzkiego        444

a. Tertulian (O duszy, XXV)        444

b. Hieronim (List 121 do Algazji)        449

c. Augustyn (Enchiridion ad Laurentium, 86)        451

d. Niektórzy teologowie ze środowiska antiocheńskiego        453

e. Laktancjusz        454

4. Podsumowanie        455

5. Orzeczenia synodalne o aborcji i praktyka penitencjarna starożytnego

Kościoła        459

a. Orzeczenia synodów        460

b. Praktyka penitencjarna Kościoła        467

 

APENDYKS

Zmartwychwstanie embrionów ludzkich        472

1. Czy embriony zmartwychwstaną?        473

a. Apologeci (Justyn, Atenagoras)        473

b. Tertulian        475

c. Augustyn        480

2. Do jakiego życia embriony zmartwychwstaną?        484

a. Tradycja zachodnia        485

b. Tradycja wschodnia        489

 

ZAKOŃCZENIE        497

1. Płaszczyzna biblijna        497

2. Płaszczyzna teologiczna        499

3. Płaszczyzna moralna        501

 

LITERATURA        505

INDEKS BIBLIJNY        533

INDEKS NAZWISK        539

SUMMARY        545

RESUME        547