Skróty 5
Bibliografia 7
Wstęp 17
Rozdział I
Chrzest i powołanie chrześcijanina 27
1.1. Człowiek i jego powołanie 27
1.1.1. Powołanie do istnienia świata i człowieka 27
1.2. Chrzest i powołanie chrześcijanina 30
1.2.1. Chrzest 30
1.2.1.1. Różnorodność terminów na określenie chrztu 30
1.2.1.1.1. Chrzest (baptisma) 30
1.2.1.1.2. Kąpiel (lauacrum) 31
1.2.1.1.3. Sakrament (sacramentum) 32
1.2.1.2. Pojęcia związane z chrztem i jego skutkami 32
1.2.1.2.1. Woda odnowienia (aqua refectionis) i zbawienia
(salutaris) 32
1.2.1.2.2. Myć, obmywać (lauare), zanurzać (tinguere) 33
1.2.1.2.3. Zmyć występki (diluere crimina) 34
1.2.1.2.4. Obmywać (abluere) 34
1.2.1.3. Baptysterium – miejsce chrztu 35
1.2.1.4. Chrzest dorosłych 36
1.2.1.5. Chrzest dzieci 37
1.2.2. Powołanie chrześcijanina 38
1.2.2.1. Powołanie do wieczności – celem życia doczesnego 38
1.2.2.2. Powołanie zawarte w charyzmatach 42
1.2.2.2.1. Powołanie Paulina do kapłaństwa 43
1.2.2.2.2. Powołanie przyjaciół Paulina do kapłaństwa
i życia mniszego 44
1.3. Podsumowanie 46
Rozdział II
Chrystus i święci wzorem do naśladowania 52
2.1. Chrystus wzorem do naśladowania 52
2.1.1. Warunki naśladowania 52
2.1.2. Naśladowanie Chrystusa w miłości do bliźniego 55
2.2. Święci wzorem do naśladowania 56
2.2.1. Św. Feliks z Noli wzorem do naśladowania 56
2.2.1.1. Pieśni ukazujące postać św. Feliksa 56
2.2.1.2. Życie św. Feliksa 59
2.2.1.3. Cnoty św. Feliksa godne naśladowania 64
2.2.1.3.1. Ubóstwo 65
2.2.1.3.2. Miłość bliźniego 66
2.2.1.3.3. Służba Kościołowi 66
2.2.1.3.4. Pracowitość 66
2.2.1.3.5. Pokora 67
2.2.1.4. Św. Feliks – przykładem życia 67
2.2.2. Święci przyjaciele Paulina 72
2.3. Podsumowanie 75
Rozdział III
Grzech, nawrócenie i pokuta 81
3.1. Grzech 81
3.1.1. Różne nazwy grzechu 81
3.1.1.1. Pojęcia ogólne 81
3.1.1.2. Pojęcia szczegółowe 82
3.1.2. Grzech Adama i jego skutki 84
3.1.3. Szatan sprawcą grzechu i jego odpowiedzialność 87
3.1.4. Wyznanie grzechów i przebaczenie 88
3.2. Nawrócenie 90
3.2.1. Pojęcie nawrócenia u Paulina z Noli 90
3.2.2. Osobiste doświadczenie nawrócenia w życiu Paulina 91
3.3. Pokuta 95
3.3.1. Odnowienie w łasce 95
3.3.2. Konieczność pokuty za życia 96
3.4. Podsumowanie 97
Rozdział IV
Eklezjalny wymiar powołania 102
4.1. Kościół – rzeczywistość nadprzyrodzona 103
4.1.1. Kościół – Ciało Chrystusa, Chrystus – Głową Kościoła 103
4.1.1.1. Chrystus Głową Kościoła 103
4.1.1.2. Kościół Ciałem Chrystusa 104
4.1.2. Kościół – Oblubienica Chrystusa 106
4.1.3. Obrazy Kościoła 107
4.1.3.1. Okręt (nauis) 108
4.1.3.2. Arka Noego i litera T (tau) 109
4.1.3.3. Kościół płodną matką odkupionych 110
4.2. Kościół – struktura ludzka i widzialna 110
4.2.1. Hierarchiczna struktura Kościoła 111
4.2.1.1. Biskupi 111
4.2.1.1.1. Biskupi Rzymu 111
4.2.1.1.2. Biskupi galijscy 116
4.2.1.1.3. Biskupi afrykańscy 119
4.2.1.2. Kapłani (prezbiterzy) 120
4.2.1.3. Diakoni 121
4.3. Podsumowanie 121
Rozdział V
Ideał monastyczny 127
5.1. Początki ruchu monastycznego 127
5.2. Ruch monastyczny na Zachodzie 128
5.3. Paulin z Noli i jego wspólnota monastyczna 129
5.3.1. "Klasztor” (monasterium) Paulina w Noli 129
5.3.2. Życie członków wspólnoty nolańskiej 132
5.3.2.1. Życie modlitwy 132
5.3.2.2. Życie pokutne 133
5.3.2.3. Życie pracowite 138
5.4. Ubóstwo 138
5.5. Podsumowanie 139
Zakończenie 143
Książka przedstawia z właściwym pracom naukowym obiektywizmem i krytycyzmem myśl teologiczną zawartą w dziełach św. Paulina z Noli i walnie wpisuje się w stosunkowo nieliczną literaturę naukową dotyczącą twórczości teologicznej Biskupa Noli, ukazując go jako dobrego teologa, którego śmiało można stawiać na równi z wielkimi teologami jemu współczesnymi, którzy dobrze go znali, byli z nim zaprzyjaźnieni i cenili go.
Książka o. Krzysztofa Ościłowskiego jest pod względem naukowym dojrzałym i cennym studium badawczym, zawiera wiele twórczych i osobistych przemyśleń jej Autora, który w tym celu zebrał i wykorzystał literaturę przedmiotu, przyjął odpowiednią metodę jej omawiania i w pełni osiągnął zamierzone cele.
Publikacja niniejsza wnosi przeto cenny wkład naukowy do badań nad postacią, teologią i duchowością św. Paulina z Noli. Studium to - zarówno od strony merytorycznej, jak i metodologicznej - zadość czyni wymogom stawianym tego rodzaju pracom naukowym.
Prof. dr hab. Bazyli Degórski OSPPE
Krzysztof Ościłowski, urodzony w 1968 roku w Krapkowicach, kapłan Zakonu Paulinów. Ukończył studia filozoficzno-teologiczne w WSD OO. Paulinów na Skałce w Krakowie w 1995 roku, broniąc pracy magisterskiej zatytułowanej Chrystus - Nowy Adam w Listach św. Pawła. Odbył studia specjalistyczne na Wydziale Literatury Chrześcijańskiej i Klasycznej (Pontificium Institutum Altioris Latinitatis) na Papieskim Uniwersytecie Salezjańskim w Rzymie. Efektem tych studiów są prace: bakalaureat: Paraphrasis apud Paulinum Nolanum (1998) i licencjat: Cultus Sancti Felicis in arte poetica Paulini Nolani (1999). Studium doktoranckie kontynuował na Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie i zakończył obroną dysertacji doktorskiej pt: Ideał chrześcijanina i jego realizacja. Studium pism św. Paulina z Noli pod kierunkiem ks. prof. PAT dr. hab. Edwarda Stańka.
