Spis treści
Wprowadzenie 9
Rozdział I
Elementy składowe
Reguły 5 R
1. Gniew 15
1.1. Postać nauczyciela w polskiej rzeczywistości 15
1.2. Gniew nauczyciela względem wychowanka 19
2. Odrzucenie 22
2.1. Zagadnienie konfliktu oraz sytuacji konfliktowych w szkole 22
2.2. Podłoże sytuacji konfliktowych pomiędzy nauczycielem a uczniem 24
2.3. Formy odrzucenia ucznia przez nauczyciela 26
2.4. Przyjęte sposoby rozwiązywania konfliktów 29
3. Refleksja nad zaistniałą sytuacją konfliktową 33
3.1. Motywacje osobiste nauczyciela 33
3.2. Godność ucznia w wychowaniu 35
3.3. Nauczyciel człowiekiem nadziei 37
4. Pojednanie 38
4.1. Termin przebaczenie – w literaturze przedmiotu 40
4.2. Gotowość przebaczenia jako kompetencja sine qua non
w procesie wychowania 42
5. Trud wychowawczy podjęty na nowo 45
5.1. Podmiotowość i samowychowanie ucznia 45
5.2. Zasada miłości wychowawczej 49
Rozdział II
Badania własne wśród nauczycieli – studentów
Wyższej Szkoły Filozoficzno-Pedagogicznej
Ignatianum
w Krakowie – aspekt metodologiczny
1. Cel badań 55
2. Hipotezy badawcze 55
3. Kwestionariusz jako narzędzie badawcze 57
4. Próbka reprezentatywna 57
5. Przebieg badań 58
Rozdział III
Wyniki badań ankietowych
1. Opis grupy badanej 61
1.1. Płeć respondentów 61
1.2. Wiek respondentów 61
1.3. Staż pracy ankietowanych 62
1.4. Rodzaj placówki, w której respondent pracuje 63
1.5. Wielkość placówki 64
2. Sytuacje konfliktowe pomiędzy wychowawcą a wychowankiem 65
2.1. Kiedy wychowawca ma do czynienia z sytuacją konfliktową z uczniem 65
2.2. Częstotliwość występowania sytuacji konfliktowych w placówkach wychowawczych 67
2.3. Przyczyny sytuacji konfliktowych 68
2.4. Reakcja wychowawców po zaistnieniu sytuacji konfliktowej z uczniem 70
2.5. Opinia, jaką posiadają wychowawcy o młodzieży będącej w konflikcie 72
2.6. Rola wychowawcy w rozwiązywaniu zaistniałych sytuacji konfliktowych 74
2.7. Stosunek wychowawcy/nauczyciela
do zaproponowanych stwierdzeń 76
2.8. Stany emocjonalne towarzyszące respondentowi w czasie
przeżywania sytuacji konfliktowej z uczniem 77
Rozdział IV
Weryfikacja hipotez
1. Przeżycia początkowe towarzyszące sytuacji konfliktowej 83
2. Refleksja nad zaistniałą sytuacją i weryfikacja motywacji pracy z młodzieżą 84
3. Przebaczenie i pojednanie z wychowankiem 85
4. Podjęcie trudu wychowawczego na nowo 86
Uwagi końcowe 89
Summary 91
Załącznik nr 1 93
Bibliografia 103
Indeks nazwisk 111
Praca ks. dra Bogdana Stańkowskiego dotyczy bardzo interesującego zagadnienia konfliktów między nauczycielami i uczniami. Jest to obszar mało rozpoznany, choć problemy w tej kwestii systematycznie narastają. Nauczyciele-wychowawcy często sygnalizują bezradność wobec wychowanków sprawiających szczególne trudności wychowawcze. (...) Praca ta pokazuje, że przeżywanie stany emocjonalne, takie jak złość, gniew czy chwilowe odrzucenie są naturalne. Muszą jednak pojawiać się dalsze etapy, które wymagają podjęcia trudu ze strony nauczyciela-wychowawcy, aby konflikt został rozwiązany twórczo i skutecznie z wychowawczego punktu widzenia. (...) Opracowanie ks. dra Bogdana Stańkowskiego będzie dużą pomocą w kształceniu kadr dla potrzeb pracy z dziećmi i młodzieżą oraz może być wykorzystane przez różnorodne instytucje, organizacje i jednostki zaangażowane w działalność profilaktyczną, pomocową i wychowawczą. Stanowi ono ciekawe studium nie tylko o charakterze poznawczym, ale może mieć również walory utylitarne jako źródło cennych informacji dla odpowiednich instytucji. Może z powodzeniem służyć doskonaleniu wiedzy młodzieży akademickiej studiującej różne kierunki nauk humanistycznych, szczególnie kształcącej się na kierunkach pedagogicznych.
Prof. UJK dr bab. Monika Szpringer