Przedmowa. ..... 5
ŚMIERĆ I WSKRZESZENIE Z MARTWYCH W STARYM TESTAMENCIE ..... 7
1. Znaczenie śmierci. ..... 7
2. Świat zmarłych ..... 12
2.1. Istnienie w krainie umarłych ..... 12
2.2. Szeol i Gehenna ..... 18
2.2.1. Przepowiednie prorockie. ..... 18
2.2.2. Dalszy rozwój w apokaliptyce. ..... 20
2.2.3 Gehenna i Szeol ..... 21
2.3. Podsumowanie. ..... 22
3. Pojawienie się oczekiwania na Zmartwychwstanie ..... 24
3.1. Początki w Starym Testamencie. ..... 24
3.2. Ówczesna sytuacja historyczna ..... 26
3.3. Obraz świata w apokaliptyce ..... 28
3.4. Oczekiwanie Zmartwychwstania w Księdze Daniela ..... 31
3.5. Podsumowanie. ..... 36
4. Wiara w Zmartwychwstanie w 2 Księdze Machabejskiej ..... 38
4.1. Męczeństwo Eleazara (2 Mch 6, 18-31) ..... 40
4.2. Męczeństwo siedmiu braci i ich matki (2 Mch 7, 1-41) ..... 41
4.2.1. Ekspozycja (7, 1-6). ..... 42
4.2.2. Część środkowa (7, 7-19). ..... 43
4.2.3. Wielki finał (7, 20-41) ..... 45
4.2.4. Rezultaty tymczasowe ..... 49
4.3. Związki między żyjącymi i zmarłymi (12, 42-45; 15, 11-16) ..... 50
4.3.1. Modlitwa i ofiara za zmarłych (12, 42-45) ..... 50
4.3.2. Wstawiennictwo zmarłych za żyjącymi (15, 11c-16) ..... 51
4.4. Podsumowanie. ..... 52
5. Nieśmiertelność w Księdze Mądrości. ..... 54
5.1. Uwagi wstępne ..... 54
5.2. Sprawiedliwość jest nieśmiertelna (1, 1-15). ..... 56
5.3. Bezbożni i sprawiedliwi (1, 16–3, 12). ..... 58
5.4. Eschatologiczne kryteria oceny (3, 13–4, 19). ..... 66
5.5. Eschatologiczna scena sądu (4, 20 – 5, 23). ..... 68
5.6. Wezwanie do nauki mądrości (6, 1-21) ..... 70
5.7. Podsumowanie. ..... 71
6. Rekapitulacja. ..... 73
ŚMIERĆ I ZMARTWYCHWSTANIE W NOWYM TESTAMENCIE ..... 77
1. Śmierć, królestwo zmarłych i królestwo niebieskie ..... 77
1.1. Umieranie i przemijanie. ..... 77
1.2. "Hades” zamiast "Szeolu”. ..... 78
1.3. Adaptacja motywów ..... 80
1.3.1. Pierwsze wzmianki w listach apostoła Pawła i pismach popawłowych. ..... 80
1.3.2. Ujęcie zagadnienia u Łukasza i Mateusza. ..... 82
1.4. Gehenna w Nowym Testamencie ..... 83
1.5. Niebo i królestwo niebieskie w Nowym Testamencie. ..... 88
1.5.1. Istota nieba ..... 88
1.5.2. Królestwo niebieskie i świat ludzi ..... 90
1.6. Podsumowanie. ..... 92
2. "Bóg wskrzesił Jezusa z martwych”. ..... 94
2.1. Formuły wiary i opowiadania o Zmartwychwstaniu ..... 94
2.2. Najstarsza formuła wyznania wiary ..... 95
2.3. Podsumowanie. ..... 98
3. "Antiocheńskie” wyznanie wiary ..... 99
3.1. Formuła credo 1 Kor 15, 3b-5 ..... 99
3.2. "Umarł za nasze grzechy” (1 Kor 15, 3b) ..... 101
3.3. "Według Pism” (1 Kor 15, 3c.4d) ..... 106
3.4. "... i że został pogrzebany” (1 Kor 15, 4a). ..... 108
3.5. "Wskrzeszony trzeciego dnia” (1 Kor 15, 4bc). ..... 110
3.6. "... i że ukazał się” (1 Kor 15, 5a) ..... 113
3.6.1. Znaczenie słowa i kontekst ..... 113
3.6.2. Oglądać i rozpoznać. ..... 115
3.7. Lista świadków (1 Kor 15, 5b-8) ..... 122
3.7.1. Kefas i Dwunastu (w. 5b/c). ..... 123
3.7.2. "Pięciuset braci” (w. 6). ..... 124
3.7.3. Jakub i wszyscy apostołowie (w. 7). ..... 126
3.7.4. Paweł, ostatni świadek (w. 8). ..... 127
3.8. Podsumowanie. ..... 127
4. Chrystus i Zmartwychwstanie chrześcijan ..... 130
4.1. Ostateczne przeznaczenie wierzących (1 Tes 4, 15-5, 10) ..... 130
4.2. Zmartwychwstanie jako przemienienie (1 Kor 15, 51nn) ..... 137
4.3. Bycie jak aniołowie w niebie (Mk 12, 25). ..... 143
4.3.1. Sposób istnienia zmartwychwstałych (Mk 12, 25). ..... 144
4.3.2. Rzeczywistość Zmartwychwstania i jej uzasadnienie (Mk 12, 26-27) ..... 146
4.4. Tęsknota za mieszkaniem od Boga (2 Kor 5, 1-5). ..... 148
4.5. Podsumowanie. ..... 150
5. Ponowne przyjście i teraźniejszość Chrystusa (Dz 3, 19-26) ..... 152
5.1. Misja Chrystusa na końcu czasów (Dz 3, 19-21). ..... 152
5.2. Prorok jak Mojżesz (Dz 3, 22-24) ..... 157
5.2.1. Oczekiwania we wczesnym judaizmie. ..... 158
5.2.2. Określenie Jezusa jako proroka ..... 159
5.2.3. Jezusowe rozumienie siebie jako proroka. ..... 160
5.2.4. "Prorok jak Mojżesz” stawia przed koniecznością decyzji ..... 163
5.3. Obietnica Izraela i jej spełnienie (Dz 3, 25-26) ..... 165
5.4. Podsumowanie. ..... 168
6. Opowiadania paschalne ewangelistów. ..... 171
6.1. Marek 16, 1-8 ..... 171
6.2. Mateusz 27, 62-28, 20 ..... 174
6.3. Łukasz 24, 1-53. ..... 177
6.4. Jan 20, 1-21, 25. ..... 180
6.4.1. Kontekst, struktura i główne wątki ..... 180
6.4.2. Szczegółowa prezentacja ..... 182
6.4.3. Rozdział uzupełniający J 21 ..... 184
6.5. Podsumowanie. ..... 184
7. "Uniesiony w niebiosa” ..... 187
7.1. Uwagi wstępne ..... 187
7.2. Zakończenie Ewangelii Łukasza ..... 188
7.3. Wniebowstąpienie Chrystusa według Łukasza 24, 50-51. ..... 189
7.4. Reakcja uczniów według Łukasza 24, 52-53 ..... 192
7.5. Prezentacja wydarzenia w Dziejach Apostolskich (Dz 1, 1-3.4-8) ..... 193
7.6. Wniebowstąpienie Chrystusa według Dziejów Apostolskich 1, 9-11. ..... 197
7.7. Reakcja uczniów według Dziejów Apostolskich 1, 12 ..... 200
7.8. Podsumowanie. ..... 201
8. Ostateczne zbawienie żyjących i umarłych (1 P 3, 18-22). ..... 203
8.1. Okoliczności powstania i cel 1 Listu Piotra ..... 204
8.2. Struktura tekstu 1 P 3, (17) 18-22 ..... 206
8.3. "aby was do Boga doprowadzić” (w. 18). ..... 207
8.4. Zstąpienie Chrystusa do umarłych (w. 19-20). ..... 210
8.5. Niosące ocalenie wody chrztu (w. 21). ..... 214
8.6. "Poszedłszy do nieba” (w. 22). ..... 216
8.7. Podsumowanie. ..... 218
9. Rekapitulacja. ..... 222
Retrospekcja i perspektywy ..... 227
1. Uwagi wstępne. ..... 227
2. Historia religii jako historia zbawienia ..... 228
3. Historia życia jako historia zbawienia ..... 230
Literatura ..... 234
Indeks osób ..... 243
