Kiedy i w jakich okolicznościach pojawiła się w Kościele lokalna hierarchia?
Na ile uprawnione jest używanie pojęcia "urząd" na określenie apostołów?
W jakich relacjach ze wspólnotami pozostawali wędrowni charyzmatycy?
Z pism Nowego Testamentu wyłania się dynamiczna wizja Kościoła, w której wszyscy członkowie biorą aktywny udział w budowaniu i funkcjonowaniu Wspólnoty. Charyzmatyczna struktura, ilustrowana za pomocą metafory Ciała Chrystusa, a jeszcze bardziej Domu Boga, zakłada istnienie określonego ładu, zarówno w aspekcie organizacyjnym, jak i kultowym. W dokumentach okresu apostolskiego i poapostolskiego występuje szereg terminów, takich jak: apostoł, prorok, nauczyciel, zwierzchnik, starszy, pasterz, pomocnik, ewangelista, episkop czy diakon, określających osoby stojące na czele lokalnych zgromadzeń i całego Kościoła. Wojciech Gajewski bada zależności występujące pomiędzy tymi pojęciami, przyglądając się transformacjom, jakie zachodziły w zakresie organizacji Kościoła w I wieku.
Wojciech Gajewski - doktor nauk historycznych, pracownik naukowy Wydziału Historycznego Uniwersytetu Gdańskiego, badacz pierwszych wieków chrześcijaństwa.
WSTĘP. ..... 5
WPROWADZENIE. KAPŁANI I URZĄD – PROBLEM NIETYLKOSEMANTYCZNY. ..... 8
a. Kapłan, kapłaństwo. ..... 8
b. Pytanie o urząd. ..... 14
ROZDZIAŁ I: DODEKA I CHARYZMAT ..... 26
1. 1. Dwunastu ..... 26
a. dōdeka – apóstolos w Ewangeliach i Dziejach. ..... 28
b. Powołania i cel. ..... 32
1. 2. Dodeka, a charyzmat. ..... 34
a. Charyzmat: zakres pojęcia ..... 36
b. Dodeka jako charyzmatycy. ..... 39
c. Służba modlitwy. ..... 42
d. Służba słowa. ..... 44
e. Instytucjonalny charakter Dodeka. ..... 45
1. 3. Rola Dwunastu w Kościele ..... 46
a. Prerogatywy Dwunastu w Eklezji ..... 48
b. Kolegialność i rola Piotra. ..... 49
c. Zanik instytucji Dodeka ..... 52
ROZDZIAŁ II: APOSTOŁOWIE. ..... 56
2. 1. Świadkowie zmartwychwstania ..... 58
2. 2. Apostolat Pawła. ..... 65
2. 3. Radykalizm apostolskiego charyzmatu. ..... 70
ROZDZIAŁ III: CHARYZMATYCZNA TRIADA: APOSTOŁOWIE, PROROCY I NAUCZYCIELE ..... 74
3. 1. Charyzmatycy w katalogach Pawła. ..... 75
3. 2. Triada: apostołowie, prorocy i nauczyciele ..... 87
3. 2.1. Prorocy i nauczyciele w świadectwach NT ..... 88
a. Ewangelie synoptyczne. ..... 88
b. Prorocy w Dziejach. ..... 90
c. Prorocy w Listach ..... 94
d. Prorocy w Apokalipsie ..... 95
e. Nauczyciele w NT. ..... 99
3. 3. Diada i triada w Pasterzu Hermasa i Didaché. ..... 100
a. Pasterz Hermasa. ..... 101
b. Didaché. ..... 102
ROZDZIAŁ IV: INSTYTUCJE ORGANIZUJĄCE METROPOLIĘ JEROZOLIMSKĄ ..... 108
4. 1. Hepta ..... 111
4. 2. Od Dwunastu do Jakuba ..... 124
4. 3. Jakub: filar Kościoła ..... 125
4. 4. Starsi w Jerozolimie i w Dziejach. ..... 130
a. Prezbiterzy: autorytet związany z przywództwem ..... 131
b. presbýteroi – apóstoloi. ..... 135
c. presbýteroi – adelphoí. ..... 136
d. presbýteroi w Ap i Jk. ..... 138
e. Dwunastu prezbiterów metropolii. ..... 140
ROZDZIAŁ V: PORZąDEK W KOŚCIOŁACH PAWŁOWYCH ..... 146
5. 1. Zwierzchnicy kościoła w Koryncie ..... 147
a. Sylwetki korynckich przywódców. ..... 149
b. Takim bądźcie posłuszni! ..... 152
5. 2. Kolegium w 1 Tes 5, 12-14 ..... 154
a. proïstaménous ..... 155
b. nouthetoûntas ..... 158
c. kopiōntas ..... 159
d. cechy i zadania kolegium. ..... 160
5. 3. Biskupi i diakoni w Flp 1, 1 ..... 161
a.epískopos. ..... 165
b. diákonos ..... 174
5. 4. Obrazy lokalnego zwierzchnictwa. Wnioski ..... 183
a. Funkcja pater familias. ..... 184
b. udział kobiet w zarządzie wspólnot. ..... 187
c. problem identyfikacji terminów biskup-prezbiter ..... 189
5. 5. Starsi, biskupi i diakoni w listach pasterskich. ..... 190
a. presbýteroi w listach pasterskich. ..... 193
b. epískopos w listach pasterskich. ..... 195
c. diákonos w listach pasterskich. ..... 198
ROZDZIAŁ VI: ANTIOCHIA: OD KOLEGIUM DO MONOEPISKOPATU. ..... 203
6. 1. Kolegium Pięciu w Dziejach. ..... 203
6. 2. Struktura kościoła w Antiochii na tle incydentu antiocheńskiego ..... 207
6. 3. Antiochia pod koniec I wieku. Ewolucja czy rewolucja?. ..... 210
6.3.1. Spór wokół Ignatiany. ..... 211
6.3.2. Pozycja Ignacego w Antiochii na przełomie I/II w. ..... 213
a. Dwie tradycje. ..... 215
b. Obraz hierarchii w listach Ignacego. ..... 216
6. 4. Antiochia: początki monoepiskopatu. ..... 218
6. 5. Antiochia a Kościoły Azji ..... 222
ROZDZIAŁ VII: WSPÓŁISTNIENIE TRADYCJI. ..... 226
7. 1. Świadkowie przemian: 3 J, WnbIz, Did. ..... 227
a. Trzeci list Jana. ..... 227
b. Wniebowzięcie Izajasza. ..... 229
c. Didaché. ..... 230
7. 2. Rzym na przełomie I/II wieku. Kolegialność czy monoepiskopat? ..... 232
ZAKOŃCZENIE. ..... 240
WYKAZ SKRÓTÓW ..... 252
BIBLIOGRAFIA. ..... 256
