Jan Damasceński to ostatni z Ojców Kościoła Greckiego okresu patrystycznego, ceniony przez średniowiecznych myślicieli Zachodu. Szczyt jego działalności przypadał na pierwszą połowę VIII wieku, a więc czasy ikonoklazmu oraz wzrastającego znaczenia islamu. Przełom kulturowy, religijny, polityczny i idące za nim zmiany mentalności znalazły odbicie w jego twórczości.
Dialektyka albo rozdziały filozoficzne i
O herezjach to dwie z trzech części
Źródła wiedzy, największego dzieła Jana z Damaszku, pierwszej w dziejach "sumy teologicznej" (część trzecia,
Wykład wiary prawdziwej, został już wcześniej przetłumaczony na język polski).
Dialektyka jest krótkim wykładem filozofii jako fundamentu teologii z oryginalną koncepcją ludzkiej hipostazy, a
O herezjach to najpełniejszy w tamtych czasach katalog stu herezji, w którym najciekawsze jest omówienie herezji izmaelitów, czyli muzułmanów. W odróżnieniu od pozostałych informacji ta jest własnym tekstem autora, syna wysokiego urzędnika na dworze kalifów, który sam przed poświęceniem się życiu monastycznemu także pracował na dworze muzułmańskich władców starożytnej Syrii.
WSTĘP ..... 5
Życie i działalność Jana Damasceńskiego ..... 6
"Źródło wiedzy” ..... 12
Kwestia oryginalności dzieła ..... 12
Metodologia dzieła ..... 16
Struktura "Dialektyki” ..... 19
"O herezjach” ..... 20
Uwagi o tłumaczeniu ..... 22
BIBLIOGRAFIA ..... 25
WYKAZ SKRÓTÓW ..... 29
DIALEKTYKA ALBO ROZDZIAŁY FILOZOFICZNE ..... 33
PROLOG ..... 33
1. O poznaniu. ..... 35
2. Cel dzieła ..... 37
3. O filozofii ..... 37
4. O bycie, substancji i przypadłości. ..... 39
5. O wyrazach ..... 40
6. O podziale ..... 43
7. O tym, co według natury wcześniejsze. ..... 45
8. O definicji. ..... 46
9. O rodzaju ..... 48
10. O gatunku. ..... 50
11. O indywiduum ..... 53
12. O różnicy ..... 54
13. O przypadłości. ..... 55
14. O właściwości ..... 55
15. O rzeczach orzekanych. ..... 56
16. O orzeczeniu synonimicznym i homonimicznym ..... 57
17. O podmiocie ..... 58
18. O orzeczeniach odpowiadających na pytania:
"Co to jest?” i "Jakim czymś jest?” ..... 58
19. Podobieństwa i różnice pięciu wyrazów ..... 60
20. Podobieństwo i różnica zachodzące między rodzajem a różnicą. ..... 60
21. Podobieństwo i różnica zachodzące między rodzajem a gatunkiem ..... 60
22. Podobieństwo i różnica zachodzące między rodzajem a właściwością ..... 61
24. Podobieństwo i różnica zachodzące między różnicą a gatunkiem. ..... 61
25. Podobieństwo i różnica zachodzące między różnicą a właściwością. ..... 62
26. Podobieństwo i różnica zachodzące między różnicą a przypadłością. ..... 62
27. Podobieństwo i różnica zachodzące między gatunkiem a właściwością. ..... 63
28. Podobieństwo i różnica zachodzące między gatunkiem
a przypadłością ..... 63
29. Podobieństwo i różnica zachodzące między właściwością
a nieoddzielalną przypadłością ..... 63
30. O hipostazie, hipostatycznym i niehipostatycznym. ..... 64
31. O istocie, naturze i formie indywiduum, osoby i hipostazy ..... 64
32. O homonimach ..... 65
33. O synonimach ..... 66
34. O polionimach. ..... 66
35. O przedmiotach rożnych oraz o heteronimach – przedmiotach
rożnie nazywanych ..... 66
36. O paronimach (derywatywach) ..... 67
37. O dziesięciu najogólniejszych rodzajach ..... 67
38. O rzeczach jednorodzajowych i jednogatunkowych, różnorodzajowych
i rożnogatunkowych oraz rożnych pod względem liczby ..... 68
39. O tym, co jest w czymś ..... 70
40. O substancji ..... 70
41. O naturze ..... 71
42. O formie ..... 71
43. O hipostazie ..... 72
44. O osobie ..... 72
45. O hipostatycznym. ..... 73
46. O niehipostatycznym ..... 74
47. O podziale bytu i substancji. ..... 74
48. O tym, co istnieje jako właściwość substancji. ..... 74
49. Jeszcze raz o jednorodzajowym, jednogatunkowym, rożnorodzajowym,
rożnogatunkowym, jednohipostatycznym i rożnym pod względem liczby ..... 75
50. O ilościowym i ilości. ..... 77
51. O relatywnym ..... 79
52. O jakościowym i jakości. ..... 81
53. O działaniu i doznawaniu ..... 85
54. O postawie ..... 86
55. O kategorii "gdzie” ..... 86
56. O kategorii "kiedy” ..... 87
57. O posiadaniu ..... 87
58. O przeciwstawieniach. ..... 87
59. O posiadaniu i braku ..... 89
60. O wcześniejszym i poźniejszym ..... 90
61. O tym, co jest równocześnie ..... 91
62. O ruchu. ..... 91
63. O posiadaniu ..... 93
64. O sądach, przeczeniu i stwierdzeniu ..... 94
65. O terminie, przesłance i sylogizmie ..... 94
66. Sześć definicji filozofii ..... 98
67. O jedności hipostatycznej ..... 100
68. Rożne definicje ..... 101
O HEREZJACH. ..... 105
INDEKS BIBLIJNY ..... .141
ALFABETYCZNY SPIS HEREZJI
WEDŁUG JANA DAMASCEŃSKIEGO ..... .142
