W pierwszej połowie IV wieku w Afryce północnej grupa chrześcijan odłączyła się od pozostającego w łączności z Rzymem Kościoła kartagińskiego, zakładając własny kościół dysydencki. Sprzeciwiał się on dopuszczaniu do Kościoła tych, którzy w czasie prześladowań za panowania Domicjana wydali prześladowcom święte księgi i przedmioty liturgiczne, negował ważność chrztu i innych sakramentów, jeśli udzielił ich szafarz w stanie grzechu. Na czele schizmatyków stanął samozwańczy biskup Donat. Donatyzm był systematycznie krytykowany przez biskupa Hippony, św. Augustyna, i dzięki jego autorytetowi został stłumiony na początku V wieku. Grunt Augustynowi przygotował Optat, katolicki biskup Milewy, który tezy donatystów zaatakował w Traktacie. Dziełko to ma charakter historyczno-teologiczny - daje podwaliny augustyńskiej teologii Kościoła i sakramentów, a także jest źródłem informacji na temat schizmy oraz liturgii i życia Kościoła w starożytności.
WPROWADZENIE ..... 5
1. Optat z Milewy i jego dzieło ..... 5
2. Aspekt historyczny ..... 7
3. Okoliczności powstania (geneza) dzieła ..... 9
4. Streszczenie (analiza) "Traktatu przeciw donatystom” ..... 11
BIBLIOGRAFIA ..... 16
KSIĘGA PIERWSZA. ..... 21
KSIĘGA DRUGA ..... 41
KSIĘGA TRZECIA. ..... 63
KSIĘGA CZWARTA ..... 87
KSIĘGA PIĄTA. ..... 98
KSIĘGA SZÓSTA. ..... 115
KSIĘGA SIÓDMA ..... 126
INDEKS BIBLIJNY. ..... 146
INDEKS OSÓB ..... 151
INDEKS NAZW GEOGRAFICZNYCH I ETNOGRAFICZNYCH ..... 155
INDEKS RZECZOWY. ..... 157