OD REDAKCJI ..... 5
Ks. Józef Pochwat MS
ŚW. CEZARY Z ARLES I JEGO CZASY. ..... 7
Kontekst historyczno-religijny Kazań do ludu. ..... 7
Życie i działalność Cezarego z Arles ..... 9
Dzieła Cezarego: traktaty teologiczne, pisma monastyczne, kazania ..... 13
Spuścizna literacka Cezarego i jej recepcja. ..... 15
Stan badań nad dziedzictwem Cezarego z Arles ..... 16
WYBRANA BIBLIOGRAFIA. ..... 23
WYKAZ SKRÓTÓW. ..... 33
Św. Cezary z Arles
KAZANIE 1 Napomnienie św. Cezarego biskupa lub pokorna rada grzesznika skierowana ogólnie do wszystkich świętych albo wszystkich biskupów ..... 37
KAZANIE 2
Pokorna rada, czyli zbawienne napomnienie ..... 58
Przedmowa do księgi Kazań. ..... 58
KAZANIE 3 Symbol wiary katolickiej św. Atanazego, biskupa ..... 60
KAZANIE 4 Homilia biskupa św. Cezarego, jak należy pragnąć Słowa Bożego i jak go poszukiwać ..... 62
KAZANIE 5 Napomnienie, aby dla zbawienia duszy nie tylko nie odrzucano gorzkiego przepowiadania, ale nawet żarliwie go poszukiwano. ..... 67
KAZANIE 6 Ponowne napomnienie ludu przez św. Cezarego, biskupa, aby uważnie słuchał Bożych czytań; kto umie czytać, niech czyta, a kto nie umie, niech chętnie słucha czytającego; gdyż to jest pokarm i napój duszy na wieki, co zrozumie z Bożych czytań. Podobieństwo do uprawy ziemi: przynajmniej tak starać się o uprawę duszy, jak o winnicę czy sady oliwne i uprawę ziemi, a więc oczyszczając winorośle, plewiąc zagony, usuwając ciernie i kamienie; dzięki tej pracy osiąga się plon trzydziestokrotny, sześćdziesięciokrotny i stokrotny. O trzech stanach w Kościele: dziewic, wdów i małżonków; chociaż o tych sprawach mówi się w innym kazaniu, to jednak i w tym jest na to odpowiednie i stosowne miejsce. ..... 72
KAZANIE 7 Napomnienie wykazujące, ile korzyści przynosi czytanie Pisma Świętego, a ile zła zaniechanie go i nawet nie szukanie, [by ktoś dla nas] je czytał ..... 79
KAZANIE 8 O pilności czytania [Pisma Świętego]. ..... 83
KAZANIE 9 Wyjaśnienie i przekaz Symbolu [wiary]. ..... 88
KAZANIE 10 Skrót wiary katolickiej ..... 93
KAZANIE 11 Dlaczego okrutną męką, a nie potęgą uwolnił Pan Jezus Chrystus rodzaj ludzki ..... 96
KAZANIE 12 Wykład wiary i wyjaśnienie nazwy. ..... 102
KAZANIE 13 Kazania potrzebne w parafii. ..... 109
KAZANIE 14 Homilia zachęcająca lud [do dobrego życia]. ..... 115
KAZANIE 15 Napomnienie dla tych, którzy uważają, że do osiągnięcia życia wiecznego wystarczy, iż nie dopuszczą się zła, mimo że nie uczynią żadnego dobra ..... 119
KAZANIE 16 Dobrzy i źli chrześcijanie. ..... 123
KAZANIE 17 Początek homilii św. Augustyna biskupa o miłości ..... 126
KAZANIE 18 Homilia św. Augustyna biskupa o dobrych uczynkach, o złej rozpaczy oraz o krakaniu wrony ..... 129
KAZANIE 19 Przepowiadanie św. Augustyna do ludu. ..... 134
KAZANIE 20 Wyjątek z listu św. Fatalisa o życiu chrześcijańskim. ..... 139
KAZANIE 21 Napomnienie św. Augustyna wykazujące, że w doskonałej miłości i ukochaniu jest wiele bardzo pożytecznych i koniecznych stopni (in caritate perfecta et dilectione) ..... 143
KAZANIE 22 O miłości ..... 150
KAZANIE 23 Zachęta św. Cezarego do zachowania i strzeżenia miłości. Upomnienie ukazuje również, że nikt nigdy nie może znaleźć słusznej wymówki, że nie posiadał prawdziwej miłości.
Uznaliśmy także za stosowne, że należy w tej mowie umieścić pewne zdanie z homilii św. Augustyna, napisanej przez niego o miłości. ..... 154
KAZANIE 24 Z dzieł św. Augustyna. Jak należy strzec prawdziwej i doskonałej miłości. O miłości członków ciała. Jak poszczególne członki służą całemu ciału, gdy stąpa ono po cierniach ..... 159
KAZANIE 25 Kazanie św. Cezarego o Bożym i ludzkim miłosierdziu oraz o tym, że Bóg pozostawił ubogich na świecie, aby bogaci mieli środek na odkupienie swoich grzechów ..... 163
KAZANIE 26 O jałmużnie i o miłosierdziu, do którego dochodzimy przez jego praktykowanie na ziemi ..... 167
KAZANIE 27 Kazanie św. Cezarego biskupa o przypowieści drzewa wiązowego i winorośli ..... 171
KAZANIE 28 Początek zachęty na temat czynów miłosierdzia oraz o sposobach wykonywania dwóch rodzajów miłosierdzia. ..... 175
KAZANIE 29 O miłości bliźniego i nieprzyjaciół. ..... 179
KAZANIE 30 Napomnienie św. Cezarego o trzech rodzajach jałmużny, którymi można oczyścić się z grzechów bez wysiłku fizycznego ..... 183
KAZANIE 31 Fragmenty św. Salwiana o jałmużnie. Wystarczająco poruszające ..... 188
KAZANIE 32 Napomnienie skierowane do tych, którzy często dają jałmużny, a jednak dopuszczają się grabieży i każdego dnia popełniają cudzołóstwa ..... 193
KAZANIE 33 O dziesięcinach przed narodzeniem św. Jana Chrzciciela. ..... 197
KAZANIE 33 A Mowa św. Augustyna o dawaniu dziesięcin. ..... 202
KAZANIE 34 Kazanie św. Cezarego biskupa o miłości rodziców oraz o dziesięcinach. ..... 205
KAZANIE 35 O Modlitwie Pańskiej oraz o miłości nieprzyjaciół ..... 209
KAZANIE 36 O obowiązku miłości nieprzyjaciół. ..... 213
KAZANIE 37 O miłości nieprzyjaciół. ..... 220
KAZANIE 38 [Kazanie] św. Augustyna o miłości nie tylko przyjaciół, ale i nieprzyjaciół. O możliwości przemiany nieprzyjaciół w przyjaciół i to niekiedy lepszych od tych, których wydawało się, że prześladowali. To właśnie wyraźnie wypełniło się w błogosławionym Pawle Apostole. ..... 227
KAZANIE 39 Napomnienie to wyjaśnia, jak dobry i miłosierny Pan w nasze ręce złożył to, w jaki sposób będziemy sądzeni w dniu sądu [ostatecznego]. Następnie, że miłość nieprzyjaciół jest szczególnym i jedynym lekarstwem na rany wszystkich naszych grzechów. Wreszcie, że nikt i nigdy nie będzie się mógł usprawiedliwić, że nie mógł miłować nieprzyjaciół swoich ..... 232
KAZANIE 40 Wyjaśnienie, dlaczego święci i sprawiedliwi karcili na tym świecie grzeszników ..... 238
KAZANIE 41 O niegodnym spoufalaniu się z obcymi kobietami i o męczeństwie ..... 241
KAZANIE 42 Nagana dla żonatych bez wstydu i bojaźni cudzołożących; napiętnowanie posiadających konkubiny zarówno przed, jak i po zawarciu małżeństwa. ..... 246
KAZANIE 43 Napomnienie do zachowania czystości małżeńskiej i nie posiadania konkubin ..... 252
KAZANIE 44 O czystości małżeńskiej; o kobietach przerywających ciążę; o tym, jak zachować czystość fizyczną i moralną (puritas vel castitas) przed niedzielą i innymi świętami ..... 258
KAZANIE 45 Pouczenie o sposobie unikania nieskromnych myśli i o ustawicznym pielęgnowaniu w sercu świętych myśli z Bożą pomocą ..... 264
KAZANIE 46 Zachęta, aby wszelkimi siłami unikać zła pijaństwa. ..... 269
KAZANIE 47 Podobne napomnienie przeciwko złu pijaństwa. ..... 275
KAZANIE 48 Napomnienie, które wykazuje, że od początku świata wszystkie Pisma błogosławią pokornych a przeklinają trwających w pysze ..... 280
KAZANIE 49 Co oznaczają w Piśmie [Świętym] wdowy, sieroty i ubodzy. ..... 286
KAZANIE 50 O powinności dążenia bardziej do zdrowia duszy niż ciała i o unikaniu wróżbiarstwa ..... 289
KAZANIE 51 O tych, którzy chcą mieć dzieci dzięki świętokradzkim zabobonom ..... 292
KAZANIE 52 O męczennikach, zmianach księżyca, poronieniach i filakteriach ..... 296
KAZANIE 53 Zachęta do niszczenia świątyń [pogańskich] ..... 300
KAZANIE 54 Napomnienie skierowane do tych, którzy nie tylko odważają się na wróżbiarstwo, lecz, co gorsze, zwyczajem pogan poszukują czarodziejów i wróżbitów ..... 303
KAZANIE 55 Kazanie upominające tych, którzy podczas uroczystości dopuszczają się w stanie nietrzeźwym czynów nieszlachetnych, oraz tych, którzy przy sprawach sądowych biorą łapówki z krzywdą niewinnych ludzi ..... 309
KAZANIE 55 A Początek napomnienia św. Augustyna odnoszącego się do nieuczciwych sędziów rozpatrujących sprawy w dni świąteczne. ..... 313
KAZANIE 56 Konieczne upomnienie o dniu sądu przez św. Fausta; kara dla złych i chwała dla dobrych; a także o tym, że świeccy niezależnie od stanu mogą i powinni każdego dnia czynić pokutę ..... 317
KAZANIE 57 Napomnienie o dniu sądu, o którym trzeba wciąż myśleć z wielką bojaźnią i wielkim niepokojem. ..... 320
KAZANIE 58 Piękne upomnienie św. Fausta, abyśmy zawsze pamiętali o naszych grzechach,
o dniu sądu i o szczęśliwości wiecznej ..... 324
KAZANIE 59 Homilia św. Augustyna na temat wyznania grzechów: jak diabeł pragnie, abyśmy wyznając jak najmniej grzechów, okazali się winni przed trybunałem sądu ostatecznego, i jak Bóg chce przeciwnie, byśmy wyznali pokornie nasze złe uczynki na tym świecie, abyśmy zasłużyli na wyzwolenie z nich w przyszłym. ..... 328
KAZANIE 60 Napomnienie ukazujące różnicę pomiędzy pokutą podejmowaną nieustannie z dobrymi uczynkami, a otrzymywaną w chorobie albo na końcu życia ..... 334
KAZANIE 61 Zachęta, aby zawsze czynić pokutę, ponieważ grzechy bezustannie nas zaskakują, i aby nikt nie odkładał przez niebezpieczną niedbałość na koniec życia przyjęcia i czynienia pokuty. ..... 340
KAZANIE 62 O pokucie. ..... 344
KAZANIE 63 O pokucie według słów św. Augustyna ..... 346
KAZANIE 64 Upomnienie, aby za grzechy ciężkie zabiegać bezzwłocznie o lekarstwo pokuty ..... 349
KAZANIE 65 Inne upomnienie na ten sam temat ..... 354
KAZANIE 66 Zachęta sporządzona z ksiąg świętych i dawnych Ojców, aby ten, kto wie, że popełnił ciężkie zbrodnie, uciekał się bez żadnego udawania do lekarstwa pokuty ..... 358
KAZANIE 67 Zachęta dla tych, którzy publicznie proszą o pokutę. ..... 361
KAZANIE 68 Nagana dla [niektórych] pokutujących ..... 365
KAZANIE 69 O tym, że czasy chrześcijańskie zostały przepowiedziane;że w przyszłości królowie ziemscy nawrócą się do Chrystusa; o miedzianym wężu;
o pięciu zmysłach ciała i o dziesięciu pannach ..... 368
KAZANIE 70 O tym, że jeśli jakaś udręka nam się przydarzy, powinniśmy ją przypisywać naszym grzechom, a nie Bogu. ..... 373
KAZANIE 71 Homilia niedzielna do ludu o Ananiaszu [z Dz 5, 1nn]. ..... 378
KAZANIE 72 Napomnienie przez pana Efrema o modlitwie i próżnych słowach. ..... 381
KAZANIE 73 Upomnienie, przez które doradza się całemu ludowi czekać wiernie w kościele do końca sprawowania świętych tajemnic. ..... 385
KAZANIE 74 Upomnienie, aby lud uczestniczył w całej mszy [świętej]. ..... 389
KAZANIE 75 Pochwała i zachęta do wytrwałości dla modlących się psalmami ..... 393
KAZANIE 76 Upomnienie, aby klękano do modlitwy i pochylano głowy na błogosławieństwo ..... 396
KAZANIE 77 Jeszcze jedno napomnienie przez Efrema, aby klękać na modlitwę oraz o próżnych słowach ..... 399
KAZANIE 78 Upomnienie, aby przestrzegano ciszy w kościele ..... 404
KAZANIE 79 Kazanie św. Cezarego na temat opętanego ..... 407
KAZANIE 80 Napomnienie ludu, aby w kościele każdy zajmował się przede wszystkim modlitwą. ..... 410
INDEKS BIBLIJNY ..... . . 413
INDEKS RZECZOWY. ..... 424