Wstęp ..... 13

Część I

Psychologiczne uwarunkowania przeżycia religijnego ..... 23

Wprowadzenie ..... 25

Ro z d z i a ł I

Doświadczenie religijne i związane z nim przeżycie religijne

jako przedmiot badań interdyscyplinarnych ..... 29

1. Znaczenie terminu "doświadczenie” ..... 30

2. Rozumienie terminu "doświadczenie religijne”

oraz "przeżycie religijne” ..... 34

3. Filozoficzne rozumienie doświadczenia religijnego ..... 40

4. Teologiczne rozumienie doświadczenia religijnego ..... 47

5. Poglądy psychologów na doświadczenie religijne i związane z nim

przeżycie religijne ..... 55

5.1. Rodzaje doświadczenia religijnego ..... 62

5.2. Przebieg doświadczenia religijnego, jego cechy i zalety ..... 67

5.3. Specyficzne odmiany doświadczenia religijnego ..... 72

5.3.1. Doświadczenie nawrócenia religijnego – proces przemiany człowieka ..... 74

5.3.1.1. Pojęcie nawrócenia i jego rodzaje ..... 75

5.3.1.2. Motywy nawrócenia i jego przebieg ..... 80

5.3.1.3. Skutki nawrócenia ..... 86

5.3.2. Doświadczenie kryzysu religijnego – szansa

odnalezienia siebie ..... 88

5.3.2.1. Pojęcie kryzysu religijnego i jego rodzaje ..... 89

5.3.2.2. Etapy przebiegu kryzysu ..... 94

5.3.2.3. Przyczyny kryzysu ..... 97

5.4. Zjawiska doświadczenia religijnego ..... 100

5.5. Stan badań psychologicznych nad doświadczeniem religijnym

i związanym z nim przeżyciem religijnym ..... 106

5.5.1. Początek badań nad doświadczeniem religijnym

i przeżyciem religijnym ..... 107

5.5.2. Zakres współczesnych badań nad doświadczeniem religijnym

i przeżyciem religijnym ..... 110

Podsumowanie ..... 117

Ro z d z i a ł II

Psychologiczne predyktory przeżycia religijnego ..... 119

1. Wielowymiarowość człowieka ..... 120

1.1. Wybrane egzystencjalia człowieka ..... 123

1.2. Rodzaje odniesień człowieka do otaczającej go rzeczywistości ..... 133

2. Sumienie w ujęciu psychologicznym ..... 140

2.1. Poglądy badaczy na sumienie i jego rodzaje ..... 141

2.2. Rozwój sumienia i jego struktura ..... 148

2.3. Kryteria dojrzałego sumienia ..... 154

2.4. Kryteria sumienia zdeformowanego ..... 156

3. Altruizm jako kategoria psychologiczna ..... 159

3.1. Różne stanowiska badaczy ..... 159

3.2. Rodzaje altruizmu ..... 162

3.3. Przejawy altruizmu ..... 169

4. Empatia w poglądach psychologów ..... 174

4.1. Rozumienie empatii, jej rodzaje i struktura ..... 175

4.2. Empatia jako zjawisko interpersonalne ..... 184

4.3. Empatia i pojęcia pokrewne ..... 189

4.4. Przejawy empatii ..... 191

5. Wartości jako przedmiot zainteresowań psychologii ..... 198

5.1. Wartości i ich geneza ..... 199

5.2. Sposób podejścia do wartości w koncepcjach psychologicznych ..... 202

5.3. Typologia i hierarchia wartości ..... 204

5.4. Wartości i sens życia ..... 213

Podsumowanie ..... 218

Część II

Badania empiryczne nad uwarunkowaniami psychologicznymi

przeżycia religijnego ..... 221

Wprowadzenie ..... 223

Ro z d z i a ł III

Metodologia badań własnych nad przeżyciem religijnym młodzieży ..... 225

1. Założenia wynikające z części teoretycznej ..... 225

2. Specyfikacja problemu badawczego oraz przyjętych pojęć teoretycznych ..... 229

3. Sformułowanie pytań badawczych, hipotez i celu badań ..... 239

4. Charakterystyka zastosowanych metod ..... 248

5. Strategia badań ..... 253

6. Sposób przeprowadzenia badań ..... 256

7. Charakterystyka badanej grupy osób ..... 257

Ro z d z i a ł IV

Charakterystyka podgrup młodzieży wyodrębnionych

za pomocą analizy skupień pod względem przeżycia religijnego ..... 263

1. Ogólna prezentacja podziału i porównanie skupień homogenicznych

pod względem stylów przeżycia religijnego ..... 264

2. Porównanie zmiennych osobowościowych w poszczególnych

skupieniach osób pod względem stylów przeżycia religijnego ..... 265

Ro z d z i a ł V

Poziom i zakres zmiennych osobowościowych grup młodzieży

o wysokim i niskim nasyceniu przeżycia religijnego:

obecności Boga i nieobecności Boga ..... 271

1. Poziom zmiennych osobowościowych osób o wysokim i niskim

poziomie przeżycia obecności Boga ..... 273

2. Poziom zmiennych osobowościowych osób o wysokim i niskim

poziomie przeżycia nieobecności Boga ..... 277

Ro z d z i a ł VI

Poziom i powiązanie zmiennych osobowościowych z przeżyciem

religijnym mężczyzn i kobiet ..... 283

1. Poziom i zakres zmiennych osobowościowych oraz przeżycie

religijne mężczyzn i kobiet ..... 284

2. Związek zmiennych osobowościowych z przeżyciem religijnym

mężczyzn i kobiet ..... 288

Ro z d z i a ł VII

Poziom i powiązanie zmiennych osobowościowych z przeżyciem

religijnym młodzieży studiującej kierunki humanistyczny

i techniczny ..... 297

1. Poziom i zakres zmiennych osobowościowych oraz przeżycia

religijnego studentów kierunku humanistycznego i technicznego ..... 298

2. Związek zmiennych osobowościowych z przeżyciem religijnym

młodzieży studiującej na kierunku humanistycznym i technicznym ..... 303

Ro z d z i a ł VIII

Poziom i powiązanie zmiennych osobowościowych z przeżyciem

religijnym młodzieży o różnych profilach studiów ..... 313

1. Poziom i zakres zmiennych osobowościowych i przeżycia religijnego

młodzieży o różnych profilach studiów ..... 314

2. Związek zmiennych osobowościowych z przeżyciem religijnym

młodzieży o różnych profilach studiów ..... 319

Ro z d z i a ł IX

Poziom i powiązanie zmiennych osobowościowych z przeżyciem

religijnym młodzieży o wysokim i niskim altruizmie ..... 329

1. Poziom i zakres zmiennych osobowościowych oraz przeżycie religijne

młodzieży o wysokim i niskim poziomie altruizmu ..... 330

2. Związek zmiennych osobowościowych z przeżyciem religijnym

młodzieży o wysokim i niskim poziomie altruizmu ..... 335

Ro z d z i a ł X

Poziom i powiązanie zmiennych osobowościowych z przeżyciem

religijnym młodzieży o wysokiej i niskiej empatii ..... 343

1. Poziom i zakres zmiennych osobowościowych oraz przeżycie religijne

studentów o wysokim i niskim poziomie empatii ..... 344

2. Związek zmiennych osobowościowych z przeżyciem religijnym

młodzieży o wysokim i niskim poziomie empatii ..... 349

Ro z d z i a ł XI

Poziom i powiązanie zmiennych osobowościowych z przeżyciem

religijnym młodzieży o wysokiej i niskiej wrażliwości sumienia ..... 357

1. Poziom i zakres zmiennych osobowościowych oraz przeżycie religijne

studentów o wysokim i niskim poziomie wrażliwości sumienia ..... 358

2. Związek zmiennych osobowościowych z przeżyciem religijnym

młodzieży o wysokim i niskim poziomie wrażliwości sumienia ..... 363

3. Wyniki analizy wielokrotnej regresji krokowej dla wszystkich

zmiennych branych pod uwagę w niniejszych badaniach ..... 371

Ro z d z i a ł XII

W kierunku poszukiwania syntetycznej teorii i aplikacji

psychologiczno-pastoralnej ..... 375

1. Problematyka pracy i metody badań ..... 376

2. Weryfikacja przyjętych hipotez ..... 377

3. Interpretacja psychologiczna statystyk opisowych na podstawie

uzyskanych wyników badań empirycznych ..... 384

4. Interpretacja psychologiczna wyników analizy

regresji: związku istotnych zmiennych osobowościowych z przeżyciem

religijnym młodzieży ..... 408

5. Wyniki analizy równań strukturalnych dotyczących związku osobowości

z przeżyciem religijnym oraz ich interpretacja psychologiczna ..... 440

6. Synteza interpretacji psychologicznej ..... 462

7. Aplikacje psychologiczno-pastoralne ..... 482

Zakończenie ..... 495

Bibliografia ..... 505

Aneksy ..... 545

Annex ..... 567

Summary: Students’ personality traits conditioning religious experience ..... 571