Wstęp . .....15
Część I: Wybrane zagadnienia kultury piśmiennej na starożytnym
Bliskim Wschodzie ze szczególnym uwzględnieniem Izraela i J udy
1. Wprowadzenie
– początki pisma i kultury piśmiennej ..... 27
2. Izrael i Juda – początki i rozwój kultury piśmiennej ..... 37
2.1. Dzieje pisma na obszarze Izraela i Judy ..... 37
2.1.1. Pismo klinowe w Kanaanie . ..... 38
2.1.2. Palestyna po okresie wieków ciemnych ..... 41
2.1.3. Próby prowadzące do alfabetu ..... 42
Alfabet klinowy ..... 43
Pismo proto-kananejskie i jego pochodne ..... 44
2.1.4. Pismo hebrajskie . ..... 46
Świadectwa archeologiczne . ..... 46
Problem dywersyfikacji zapisu ..... 47
2.1.5. Zakres piśmienności na terenach biblijnego Izraela i Judy ..... 49
XII-IX w. ..... 49
VIII–VI w. ..... 52
2.1.6. Uwarunkowania rozwoju piśmienności w Izraelu i Judzie ..... 55
Kulturowe ..... 55
Ekonomiczno-administracyjne . ..... 57
Społeczno-polityczne . ..... 58
2.1.7. Piśmienność w świadectwach biblijnych – kwestia historyczna ..... 58
2.1.8. Sytuacja językowa i piśmienna w okresie perskim . ..... 60
2.2. Kultura piśmienna Izraela i Judy ..... 63
2.2.1. Miejsca – archiwa . ..... 63
2.2.2. Osoby – pisarze ..... 67
Dane archeologiczne ..... 67
Dane biblijne ..... 69
Tytuły i imiona pisarzy w Biblii . ..... 71
Funkcje pisarskie ..... 72
Umiejętności literackie – poziom wykształcenia . ..... 76
Rody pisarskie okresu przedwygnaniowego ..... 78
Relacje pisarzy dworskich z świątynią . ..... 81
2.2.3. Pytanie o edukację . ..... 83
3. Kontekst kulturowy funkcjonowania zapisów na SBW – wybrane aspekty ..... 93
3.1. Funkcje tekstów ..... 93
3.2. Starożytna idea pisania i zapisów ..... 97
3.2.1. Niezwykła moc pisma . ..... 97
3.2.2. Bogowie, mity, idee – Mezopotamia ..... 98
Początek pisma . ..... 98
Nisaba . ..... 99
Nabu . .....101
Tabliczka Przeznaczeń .....102
Ninurta .....105
Księgi niebiańskie, rejestry bogów .....107
Podsumowanie .....108
Biblijne echa kultu Nabu .....109
3.2.3. Bogowie, mity, idee – Egipt .....110
Thot .....110
Szeszat .....111
Zapisy i magia .....112
Konkluzja . .....113
3.3. Pismo w służbie przekazu treści niezwykłych – wiedzy sekretnej i listów bogów . .....115
3.4. Koncepcja autorstwa i/czy "autorytetu” tekstu . .....119
3.5. Między powielaniem a inwencją . .....125
3.6. Między inwencją a kanonizacją .....132
4. Pytanie o oddziaływania międzykulturowe .....135
4.1. Zjawisko wpływów kulturowych i jego ocena . .....135
4.2. Ugarit pośrednikiem i świadkiem wpływów kulturowych . .....137
4.3. Wpływy nie tylko literackie. Przerwanie, kontynuacja, adaptacja . .....140
4.4. Pytanie o postępowanie badawcze .....143
Część II: Deuteronomium jako sēfer
1. Terminologia związana z kulturą piśmienną w Deuteronomium .....149
1.1. Podstawowe terminy dotyczące pisania . .....149
1.1.1. Sēfer
– pismo, list, piśmienny dokument . .....149
1.1.2. Kātab
– pisać . .....152
1.2. Inne terminy związane z pisaniem .....157
1.2.1. Šôt
– pisarz, zwierzchnik . .....157
1.2.2. Sēfer kerîtut
– list rozwodowy . .....159
1.3. Terminy pośrednio związane z pisaniem .....160
1.3.1. Różne terminy rzadziej występujące .....160
1.3.2. Słowo –
dābār
, dāberet, <ēmer, <imrāh . .....161
1.3.3. Tôrāh
– nauka-prawo .....167
2. Wybrane zagadnienia kultury piśmiennej w Deuteronomium .....171
2.1. Aspekt materialny pisma – materiały i narzędzia pisarskie .....171
2.2. Aspekt personalny – kto pisze .....176
2.3. Rodzaje zapisów oraz ich funkcje i czynności z nimi związane .....181
2.4. Deuteronomium jako pismo . .....187
2.4.1. Co zawiera sēfer ha-tôrāh? .....188
2.4.2. Treści przymierza berît .....191
2.4.3. Czym są ha-debārîm? . .....192
2.4.4. Relacja między Księgą Powtórzonego Prawa a "Księgą” tory . .....193
2.4.5. Funkcje i cele "Księgi” tory w Deuteronomium . .....196
2.4.6. Relacje między "Księgą” tory i kamiennymi tablicami w przekazie Deuteronomium . ..... 201
Synopsa narracji o powstawaniu tablic ..... 202
Rozwój tradycji ..... 205
Połączenie przekazów ("redakcja”) ..... 208
Odmienna funkcja tablic i "Księgi” tory ..... 209
2.4.7. "Księga” tory i kamienne tablice w Księdze Wyjścia . ..... 211
3. "Księga” tory w pozostałych tradycjach Biblii hebrajskiej . ..... 219
3.1. Księga Jozuego . ..... 219
3.2. Księgi Królewskie i Księgi Kronik . ..... 221
3.3. Księga Ezdrasza i Księga Nehemiasza . ..... 230
3.4. Księgi prorockie ..... 232
3.5. Konkluzja ..... 237
4. Struktura Księgi Powtórzonego Prawa a proces kształtowania tekstu ..... 239
4.1. Kodeks ..... 240
4.2. Traktat . ..... 240
4.3. Mowy ..... 241
4.4. Struktura złożona . ..... 243
4.5. Analiza terminologii w odniesieniu do struktury ..... 246
4.6. Konkluzja ..... 253
Część III: Deuteronomium jako uczestnik w kulturze
1. Oralność i piśmienność w Deuteronomium . ..... 257
1.1. Retoryka tekstu literackiego a oralność pierwotna . ..... 259
1.2. Cechy przekazu oralnego w literaturze . ..... 260
1.2.1. Powtórzenia . ..... 260
1.2.2. Styl formulatywny ..... 261
1.2.3. Performance ..... 266
1.2.4. Prawo – oralnie . ..... 268
1.3. Próba oceny oralności Deuteronomium . ..... 269
1.4. Dynamika oralno-piśmienna Deuteronomium ..... 270
1.5. Przekaz piśmienny i implikacje piśmienności ..... 275
2. Objawiona mądrość i wiedza nie-ukryta w deuteronOmicznym zapisie ..... 281
2.1. Objawienie i zapis – Bóg Pisarz na Horebie i piszący Mojżesz . ..... 282
2.2. Wiedza sekretna i mądrość . ..... 285
2.3. Mojżesz prorok, pisarz i mędrzec apkallū ..... 292
2.4. Konkluzja ..... 296
3. Prawo zapisane, jego cel i funkcje ..... 299
3.1. Prawo króla i sefer ha-tora . ..... 299
3.1.1. Deuteronomiczne prawo króla i bliskowschodnia koncepcja władzy . ..... 299
3.1.2. Rola króla wobec prawa ..... 304
3.2. Prawo i zbiory prawne w zapisie ..... 309
3.2.1. Koncepcja prawa ..... 309
3.2.2. Czym był "kodeks”? ..... 311
3.2.3. Biblijne zbiory prawne ..... 319
3.3. Dwie kamienne tablice i Dziesięć Słów Jhwh ..... 322
3.3.1. Dlaczego w skrzyni? . ..... 322
3.3.2. Dlaczego dwie? . ..... 324
3.4. Kamienie limityczne, inskrypcje traktatów i prawo kraju ..... 329
3.5. Konkluzja ..... 335
4. Przyczynki do analizy procesu kształtowania Deuteronomium
jako kompozycji piśmiennej – nowa
Kompositionsgeschichte ..... 337
4.1. Elementy warsztatu literackiego a proces kształtowania tekstu . ..... 338
4.2. Zbiór prawny jako zaczyn kształtowania piśmiennej kompozycji Deuteronomium ..... 347
4.3. "Model Gilgamesza” rozwoju tekstu ..... 354
4.3.1. Charakterystyka eposu Gilgamesz, świadectwa tekstu, etapy rozwoju ..... 355
4.3.2. Deuteronomium a Gilgamesz ..... 361
4.4. Wprowadzenie do nowej Kompositionsgeschichte . ..... 363
4.5. Próba wstępnej konfrontacji z wybranymi teoriami ..... 368
4.5.1. Złożoność przekazu . ..... 368
4.5.2. Przykład negatywnej weryfikacji hipotezy . ..... 370
4.5.3. "Redakcje” i "edycje” . ..... 372
5. Teologia Pisma i pisania w Deuteronomium – synteza . ..... 377
5.1. Słowa mówione i pisane . ..... 377
5.2. Bóg jako Pisarz ..... 380
5.3. Pośrednicy Objawienia w tradycji Deuteronomium ..... 383
5.4. Autorytet tekstu i znaczenie zapisu . ..... 388
5.4.1. Autorytet osoby i jej słów . ..... 388
5.4.2. Powaga i znaczenie zapisu ..... 390
Dokument przymierza ..... 390
Zapis prawa . ..... 392
Zapisana wiedza – nauka ..... 394
5.5. Podsumowanie ..... 398
Zakończenie ..... 399
Summary . ..... 411
Spis tabel . ..... 420
Spis skrótów ..... 421
Bibliografia wybrana . ..... 427
Indeks rzeczowy ..... 463
Indeks odniesień biblijnych ..... 467
Indeks wybranych świadectw piśmiennictwa . ..... 483
Indeks odniesień do pozabiblijnych tekstów starożytnych ..... 484
